Anal Apse ve Anal Fistül

Anal Apse Nedir?

Anal apse, makat çevresinde biriken iltihaplı sıvı toplanmasıdır (çıban). Şiddetli ağrı, şişlik ve hassasiyete neden olur. Çoğu zaman cerrahi olarak boşaltılması gerekir.

Anal Fistül Nedir?

Anal fistül, makat içindeki bir bölge ile makat çevresindeki cilt arasında oluşan, iltihaplı akıntı yapan küçük bir tünel (kanal) yapıdır. Çoğunlukla geçirilmiş bir anal apsenin sonucudur.

Fistüller, tünelin makat kasları (sfinkterler) ile ilişkisine göre sınıflanır. Tünel kasın dışından, kasın arasından ya da kasın içinden geçebilir. Bu ilişki, tedavi seçimini belirleyen en önemli etkendir.

Anal Apse Neden Oluşur?

Anal apsenin en yaygın nedeni, makat kanalının iç yüzündeki küçük bezlerin (anal bezler) tıkanması ve enfekte olmasıdır. Apse kaynaklandığı bölgeye göre adlandırılır; en sık iskiyorektal (makat kenarında, kalçaya doğru) apselerdir.

Apse her yaşta görülebilir, 20-40 yaş arasında daha sıktır ve erkeklerde daha fazla görülür. Crohn hastalığı gibi inflamatuvar bağırsak hastalıkları, diyabet veya bağışıklığı baskılayan durumlar riski artırabilir.

Anal Fistül Neden Oluşur?

Apse boşaldıktan sonra, içteki bez ile cilt arasında iltihaplı bir tünel kalabilir. Tünelden zaman zaman iltihaplı akıntı gelir. Cilde açılan ağız kapanırsa içeride yeniden apse oluşabilir.

Crohn hastalığına bağlı fistüller farklı çalışır; iltihap bağırsak duvarından makat çevresine doğru ilerler. Bu hastalarda tedavi çoğu zaman cerrah ve gastroenteroloğun birlikte yürüttüğü bir süreçtir.

Anal Apse veya Anal Fistülün Semptomları Nelerdir?

• Anal apse: Makat çevresinde şiddetli ağrı, şişlik ve dolgunluk hissi. Halsizlik, ateş ve titreme eşlik edebilir.
• Anal fistül: Makat çevresinde cilt tahrişi, iltihaplı akıntı ve akıntı sonrası rahatlama hissi. Zaman zaman ağrı ve şişlik tekrarlayabilir.

Anal Apse Her Zaman Anal Fistüle Dönüşür mü?

Hayır, ancak sık görülür. Apse nedeniyle başvuran hastaların yaklaşık yarısında (%30-70) apse açıldığı sırada fistül de bulunur. Fistülü olmayan hastaların yaklaşık %30-50'sinde ise aylar veya yıllar içinde fistül ortaya çıkar. Hangi hastada fistül gelişeceğini önceden tahmin etmek mümkün değildir. Bu nedenle apse tedavisinden sonra kontrol önemlidir.

Tanı Nasıl Konur?

Tanı çoğunlukla hikâye ve muayene ile konur. Çoğu hastada görüntüleme gerekmez. Fistülün karmaşık olduğu, tekrarladığı, bağışıklık sistemi zayıflığı veya Crohn hastalığı olan hastalarda MR veya endoanal ultrason (makat içinden yapılan ultrason) gerekebilir. Bu tetkikler, tünelin kas ilişkisini göstererek ameliyat planlamasına yardım eder.

Anal Apse Nasıl Tedavi Edilir?

• Anal apse, beklemeden cerrahi olarak boşaltılmalıdır (kesi ve drenaj). Kesi, olabildiğince makata yakın yapılır; böylece oluşabilecek fistül tüneli kısa kalır ve kaslar korunur.
• Çoğu zaman bölgenin uyuşturulması yeterlidir. Büyük apselerde, özellikle diyabetik veya bağışıklık sistemi zayıf hastalarda, ameliyathane koşullarında belden aşağı uyuşturularak boşaltılır.
• Boşaltılan yaranın içi genellikle doldurulmaz; çalışmalar, doldurulmayan yaralarda ağrının daha az, iyileşmenin eşit veya daha hızlı olduğunu göstermiştir.
• Antibiyotik, her apse için gerekmez. Boşaltılan basit bir apsede genellikle gerekli değildir. Çevre dokuda yaygın kızarıklık (selülit), ateş gibi genel enfeksiyon bulguları ya da bağışıklık zayıflığı varsa kullanılır.
• Apse boşaltılırken görünen basit bir fistül varsa, seçilmiş hastalarda aynı seansta tedavi edilebilir. Ancak iltihaplı dokuda tünelin kas ilişkisi güvenle değerlendirilemeyebilir; bu durumda ikinci bir işlemle devam edilir.

Anal Fistülde Tedavi Nasıldır?

Anal fistül kendiliğinden kapanmaz; tedavisi cerrahidir. Ancak tek bir yöntem yoktur. Doğru yöntem, tünelin makat kaslarına göre konumuna, şikâyetlerin düzeyine, hastanın diğer hastalıklarına (örneğin Crohn hastalığı) ve önceki ameliyatlarına göre seçilir. Amaç, fistülü iyileştirirken dışkı ve gaz tutma fonksiyonunu korumaktır.

Fistülotomi veya kası kesen yöntemlerde, kasın daha büyük bir bölümü ilgilendiğinde gaz ve dışkı kaçırma riski artar. Ameliyat öncesi kas fonksiyonunuz değerlendirilir. Daha önce dışkı kaçırma yakınması, tekrarlayan fistül, kadın cinsiyet (özellikle ön yerleşimli fistüller), geçirilmiş makat ameliyatı veya doğum travması gibi durumlarda kası korumaya yönelik yöntemler tercih edilir.

Apseden sonra fistül oluşması için çoğu zaman haftalar gerekir; bu nedenle fistül ameliyatı genellikle apse iyileştikten sonra planlanır. İşlem çoğu hastada günübirlik yapılır; karmaşık fistüllerde hastanede kalış uzayabilir. Crohn hastalığında belirtisi olmayan fistüller genellikle ameliyat gerektirmez.

Fistül Cerrahisinden Sonra İyileşme Ne Kadar Sürer?

• İlk hafta hafif veya orta şiddette ağrı olabilir. Ağrı kesicilerle kontrol edilir.
• Günde 3-4 kez ılık oturma banyosu önerilir.
• Dışkıyı yumuşak tutmak önemlidir. Lifli beslenme veya dışkı yumuşatıcı ilaçlar kullanılabilir.
• İyileşme döneminde sümüksü veya kanlı akıntı normaldir. Islaklık hissini azaltmak için gazlı bez veya ped kullanılabilir.
• Okula veya işe dönüş çoğu hastada kısa sürede mümkündür; yaranın tam kapanması işlemin türüne göre haftalar sürebilir.

Anal Apse veya Fistülün Tekrar Etme Riski Nedir?

Tedaviden sonra tekrar riski vardır ve bu risk tedaviye, fistülün tipine ve hastalığa bağlıdır. Boşaltılan apselerin bir bölümü, çoğunlukla ilk yıl içinde, tekrar edebilir. Yetersiz boşaltma ve dallanmış (ince uzantıları olan) apseler riski artırır. Fistüllerde ise tünelin dallanması, iç ağzın bulunamaması ve Crohn hastalığı tekrarlama nedenleridir.

Tekrarı azaltmak için tedavinizi yapan kolorektal cerrahın kontrol ve bakım önerilerine uymanız önemlidir.

Ne Zaman Başvurmalıyım?

Makat çevresinde şiddetli ağrı, şişlik, ateş veya titremeniz varsa beklemeden başvurun. Makat çevresinde tekrarlayan akıntı veya ağrı yaşıyorsanız muayene için randevu alın.