Ostomi (Stoma)

Ostomi Nedir?

Ostomi (stoma), bağırsağın bir bölümünün karın duvarından cilde çıkarılmasıyla oluşturulan açıklıktır. Dışkı bu açıklıktan çıkar ve karına yapıştırılan özel bir torbada toplanır. Kolon ve rektum cerrahisinde en sık iki tür ostomi yapılır:

• İleostomi: İnce bağırsağın son kısmının (ileum) karın cildine açılmasıdır. Gelen dışkı sıvı veya yarı sıvıdır.
• Kolostomi: Kalın bağırsağın karın cildine açılmasıdır. Dışkı daha koyu ve şekillidir.

Ostomi pembe-kırmızı renklidir ve ağrı hissetmez. Dışkı ve gaz çıkışı istemli olarak kontrol edilemez; bunun için torba kullanılır. Ameliyat, mümkün olduğunda kapalı (laparoskopik) yöntemle yapılır; kapalı yöntemde ağrı daha az, hastanede kalış daha kısadır.

Ostomi Neden Açılır? Geçici mi, Kalıcı mı?

Geçici ostomi, genellikle bağırsak uçlarının birbirine dikildiği bölgenin (özellikle rektum ameliyatlarından sonra) iyileşirken korunması için veya bağırsak tıkanması gibi acil ameliyatlarda açılır. Geçici ostomilerde çoğunlukla ince bağırsak ostomisi (ileostomi) tercih edilir; kalın bağırsak ostomisine göre fıtık ve ostomi sarkması daha az görülür, ancak sıvı kaybı riski daha yüksektir.

Kalıcı ostomi, dışkının normal yoldan çıkmasının mümkün olmadığı durumlarda açılır. Örneğin anüse çok yakın yerleşmiş ve anüsün kapatma kasını da tutan rektum kanserlerinde ya da dışkı tutma işlevinin ciddi biçimde kaybolduğu durumlarda gerekebilir. Bazı hastalarda geçici olarak açılan ostomi, sağlık durumu veya hastalığın seyri nedeniyle kapatılamayabilir.

Geçici Ostomi Ne Zaman ve Nasıl Kapatılır?

Kapatma zamanı hastaya göre değişir; çoğu hastada ameliyat sonrası bir süre beklenir. Seçilmiş, düşük riskli hastalarda erken kapatma yapılabilir, ancak bu yaklaşım yenidir ve herkes için uygun değildir. Kapatmadan önce bağırsak uçlarının birleştiği bölgenin iyileşip iyileşmediği muayene ile, gerekirse görüntüleme ile kontrol edilir. Kalın bağırsak ostomisinin kapatılması (örneğin Hartmann ameliyatı sonrası) mümkün olduğunda kapalı yöntemle yapılabilir.

Ostomi Açıldıktan Sonra Bağırsak Hareketlerimi Nasıl Kontrol Edeceğim?

Ameliyattan önce ve sonra, ostomi konusunda eğitimli bir hekim veya “yara-ostomi hemşiresi” size eğitim verir. Bu eğitim, ostomiye bağlı sorunları ve hastanede kalış süresini azaltır. Mümkün olduğunda ameliyattan önce, ostomi hemşiresi veya eğitimli bir hekim karın üzerinde en uygun ostomi yerini işaretler. Doğru yerleştirilmiş bir ostomi, cilt sorunlarını ve fıtığı azaltır; torba bakımını da kolaylaştırır.

Ostomi malzemeleri genellikle iki parçadan oluşur: ortası delikli yapışkan bir plak ve torba. Plak, ostominin etrafındaki cilde yapıştırılır, torba plağa takılır ve dışkı torbada birikir. Bazı malzemeler tek parçalıdır. Plağın iyi yapışması ve cildin dışkıyla temasının azaltılması için ostomi pastası, halka veya toz gibi yardımcı ürünler kullanılabilir. Plak birkaç gün cilt üzerinde kalabilir; torba dolmadan boşaltılır veya düzenli aralıklarla değiştirilir. Torbalar koku geçirmeyen özel malzemeden yapılmıştır.

Taburcu olduktan sonra da ostomi hemşiresiyle düzenli görüşmek, kendi bakımınızı rahatça yapmanıza yardımcı olur. Yıllardır ostomisi olan kişilerde bile cilt sorunları ve torba sızıntısı sık görülür; uzman hemşire kontrolü bu sorunları azaltır.

Ostomiyle Günlük Yaşam

Ostomisi olan birçok kişi zamanla iş, aile ve sosyal yaşamına dönebilir. Duş ve banyo uygun malzemeyle mümkündür; seyahat ve hafif egzersiz çoğu zaman sorun olmaz. Ameliyat sonrası ağır kaldırma ve karın içi basıncı artıran hareketlerden doktorunuzun belirlediği süre boyunca kaçınınız; ostomi çevresinde fıtık (parastomal fıtık) gelişimi sık görülen bir sorundur.

Yeni ileostomisi olanlarda en sık sorun sıvı kaybıdır (dehidratasyon). Bu nedenle yeterli sıvı almanız, taburculuktan sonra aldığınız ve torbadan gelen sıvıyı takip etmeniz istenebilir. Ostomi; beden imajı, cinsel yaşam, seyahat ve ruh hali üzerinde olumsuz etki yapabilir. Bu konuları doktorunuzla ve ostomi hemşirenizle konuşmaktan çekinmeyiniz; destek grupları ve psikolojik destek de yardımcı olabilir.

Hangi Durumlarda Doktora Başvurmalıyım?

• Ostominin renginin koyu mor, kahverengi veya siyaha dönmesi
• Ostomiden uzun süre hiç gaz veya dışkı gelmemesi, karında şişlik, kusma
• Torbaya gelen dışkının aşırı sulu ve çok miktarda olması, ağız kuruluğu, baş dönmesi veya idrarın azalması (sıvı kaybı belirtileri)
• Ostomi çevresinde geçmeyen cilt kızarıklığı, yara, kaşıntı veya torbanın sık sızdırması
• Ostomi çevresinde şişlik, çıkıntı veya ostominin içeri çekilmesi
• Ateş veya şiddetli karın ağrısı