Perianal Crohn Hastalığı

Perianal Crohn Hastalığı Nedir?

Crohn hastalığının makat çevresini (perianal bölge) tutmasıdır. Crohn hastalarının yaklaşık dörtte biri ile üçte birinde görülür. En önemli şekli fistüldür: makat içinden makat çevresindeki cilde uzanan, iltihaplı, tüp şeklinde anormal bir yoldur. Fistül, akıntı, ağrı ve apse (irin birikimi) yapabilir. Bazı hastalarda fistül, bağırsak belirtilerinden önce ortaya çıkabilir.

Fistülün yanı sıra anal çatlak, makatta darlık, deri sarkıntıları (“fil kulağı” görünümü) ve nadiren hemoroid de görülebilir.

Belirtileri Nelerdir?

• Makat çevresinde ağrı, şişlik, sertlik
• Sürekli veya aralıklı akıntı (irin, kan, gaita), kötü koku
• Ateş ve titreme (apse varsa)
• Dışkı kaçırma, sık tuvalete gitme ihtiyacı, dışkılama güçlüğü

Bu hastalık ağrı ve dışkı kaçırma nedeniyle yaşam kalitesini belirgin düşürür. Fistülü olan hastaların yaklaşık yarısından fazlasında dışkı kaçırma bildirilmiştir. Bu yüzden erken ve doğru tedavi önemlidir.

Tanı Nasıl Konur?

Tedavi planı için fistülün yolunun ve apse olup olmadığının net belirlenmesi gerekir. Bunun için muayeneye ek olarak şunlar kullanılır:

• Anestezi altında muayene (EUA)
• Pelvik MR
• Rektal (makattan) ultrason

Bu yöntemlerin ikisinin birlikte kullanılması doğruluğu artırır. Bağırsak iltihabını görmek için kolonoskopi de yapılır. Yol net belirlenmezse iyileşmeme, nüks ve kasların zarar görme riski artar.

Tedavi: Ekip Çalışması Gerekir

Tedavi, gastroenterolog, kolorektal cerrah ve radyoloğun birlikte yürüttüğü bir süreçtir. Amaç fistülün kapanmasıdır. Bunun mümkün olmadığı hastalarda amaç ağrıyı ve akıntıyı azaltmaktır. Dışkı tutma yeteneğini korumak her adımda önceliklidir.

• Önce enfeksiyon kontrolü: Apse varsa ilaç tedavisinden önce cerrahi olarak boşaltılır. Fistül yolunda dışarıya drenajı sağlayan yumuşak bir ip (seton) bırakılır. Seton kesmez, apse tekrarını azaltır. Genellikle bağırsak iltihabı ve enfeksiyon kontrol altına alındıktan sonra alınır.
• İlaç tedavisi: Hastalığın kendisini hedefleyen biyolojik ilaçlar, özellikle infliksimab gibi anti-TNF ilaçlar, ilk seçenektir. Antibiyotik (siprofloksasin, metronidazol) tek başına değil, bu ilaçlara eklendiğinde daha etkilidir. Bazı hastalarda bağışıklık baskılayıcılar da eklenir. İlaç düzeyi takibi ve yakın kontrol önemlidir.
• Kesin cerrahi tedavi: İltihap yatıştıktan sonra fistüle göre seçilir. Basit ve yüzeysel fistüllerde fistülotomi (yolun açılması), bazı fistüllerde LIFT (kasların arasında yolun bağlanması) veya ilerletme flebi yapılabilir. Seçimde asıl ölçüt kas hasarını ve dışkı kaçırma riskini en aza indirmektir.
• Yeni yöntemler: Lazer, video yardımlı tedavi ve kök hücre uygulaması bazı merkezlerde kullanılmaktadır. Kök hücre tedavisi Avrupa’da onaylanmıştır; yaygın olarak ulaşılabilir değildir.

Fistülü olan hastaların yaklaşık %90’ı en az bir kez ameliyat olur. İlaçlara rağmen iyileşmeyen çok ağır hastalıkta geçici bağırsak ağzı (stoma) gerekebilir. Bu hastaların küçük bir bölümünde (yaklaşık %20’ye kadar) makat ve rektumun alınması ve kalıcı stoma gerekir.

Diğer Makat Sorunları

• Çatlak: Çoğu kendiliğinden iyileşir. İlk tedavi ilaçladır. Ağrılı çatlakta altta apse olabileceği için muayene gerekir. Anal dilatasyon (germe) önerilmez.
• Darlık: Belirti yoksa tedavi gerekmez. Belirti varsa makat genişletilir; uzun süreli veya uzun darlıklarda kanser açısından biyopsi alınır.
• Deri sarkıntıları ve hemoroid: Genellikle ameliyatla alınmaz, çünkü yara iyileşmeyebilir.

Ne Zaman Başvurmalıyım?

• Makat çevresinde yeni ağrı, şişlik veya ateş
• Akıntının artması veya yeni dışkı kaçırma
• Tedaviye rağmen şikâyetlerin geçmemesi

Makat çevresi Crohn hastalığı uzun yıllar sürebilen bir hastalıktır. Düzenli kontrolle ve doğru ekip çalışmasıyla çoğu hastada şikâyetler kontrol altına alınabilir.