Kolorektal Kanserlerde Tarama ve Takip

Kolorektal Kanser Riski Nedir?

Ailesinde veya kendisinde risk oluşturan bir durum olmayan kişilerde, yaşam boyu kolorektal kanser tanısı alma olasılığı yaklaşık %4’tür (25 kişide 1). Risk yaşla birlikte artar. Aşağıdaki durumlarda risk daha yüksektir:

• Anne, baba, kardeş veya çocukta kolorektal kanser olması (akraba 50 yaşından önce tanı aldıysa risk daha da yüksektir)
• Birinci derece akrabada ileri evre polip bulunması
• Ülseratif kolit veya Crohn hastalığı gibi inflamatuar bağırsak hastalığı olması
• Lynch sendromu gibi kalıtsal bir sendrom bulunması

50 yaşından önce görülen kolorektal kanserler de son yıllarda artmaktadır. Bu nedenle genç yaşta olsanız bile makattan kanama veya bağırsak alışkanlığında süregelen değişikliği göz ardı etmeyiniz.

Tarama ve Takip Nedir?

Tarama, hiçbir şikâyeti olmayan kişilerde kanser veya kanser öncüsü polip araştırılmasıdır. Polipler ve erken evre kanserler çoğu zaman belirti vermez.

Takip, daha önce polip veya kanser tanısı almış ya da yüksek riskli kişilerin doktorun belirlediği aralıklarla kontrol edilmesidir. Ameliyat sonrası takip için Kolorektal Kanser Ameliyatı Sonrası Takip sayfasına bakınız.

Testleri Niçin Yaptırmalıyım?

Kolorektal kanser çoğu zaman sessiz ilerler. Kanserlerin çoğu, başlangıçta iyi huylu olan poliplerden gelişir. Tarama ile polip bulunup çıkarılırsa kanser gelişmeden önlenebilir; kanser erken yakalanırsa tedavi şansı daha yüksektir. Büyük bir çalışmada kolonoskopiyi gerçekten yaptıranlarda kanser riskinin belirgin biçimde azaldığı görülmüştür. Yani tarama, ancak yapıldığında koruyucudur.

Tarama İçin Hangi Testler Yapılabilir?

Ortalama riskli kişiler için birden fazla seçenek vardır; seçim, testin ulaşılabilirliğine, tercihinize ve doktorunuzun önerisine bağlıdır:

• Kolonoskopi: Kalın bağırsağın tamamı görülür, polip aynı işlemde çıkarılabilir. En duyarlı testtir; genellikle 10 yılda bir yapılır.
• Dışkıda gizli kan testi (FIT): Evde yapılan basit bir testtir; genellikle her yıl tekrarlanır. Pozitif çıkarsa kolonoskopi gerekir. Normal çıkması kanser olmadığını kesin göstermez.
• Fleksibl sigmoidoskopi (+ FIT): Kalın bağırsağın yalnızca son kısmı görülür; genellikle 5 yılda bir yapılır.
• BT kolonografi ve dışkıda DNA testi: Bazı merkezlerde ve ülkelerde kullanılır. Kolonoskopi dışındaki tüm testlerde anormallik bulunursa kolonoskopi ile tamamlanır.

Testler Ne Sıklıkta ve Ne Zaman Yapılmalıdır?

Ailenizdeki akrabaların kanser tanısı aldığı yaşı öğrenip doktorunuza söyleyiniz; başlangıç zamanı buna göre belirlenir. Ailede genç yaşta tanı veya birden fazla etkilenmiş akraba varsa genetik danışmanlık gerekebilir (bkz. Genetik ve Kolorektal Kanserler). 75 yaşından sonra taramaya devam kararı, genel sağlığınıza ve önceki tarama öykünüze göre doktorunuzla birlikte verilir.

Tarama ve Takibi Kim Yapar?

Dışkıda gizli kan testi için aile hekiminize veya doktorunuza başvurabilirsiniz. Kolonoskopi ve sigmoidoskopi, bu konuda eğitimli ve deneyimli bir hekim tarafından yapılmalıdır. Polip veya kanser saptanırsa kolon ve rektum hastalıkları konusunda deneyimli bir cerrah tarafından değerlendirme önemlidir.