Anal Fissür

Anal Fissür Nedir?

Anal fissür, makat kanalının içinde, çoğunlukla dentat çizgiden makat girişine doğru uzanan çizgisel bir yırtıktır (çatlak). Selim bir durumdur ancak şiddetli ağrıya neden olabilir.

Yeni oluşmuş ve altı haftadan kısa süren fissüre akut fissür denir. Altı haftayı aşan şikâyetlerde, kronik fissür gelişebilir. Kronik fissürlerde çatlağın ucunda ya da yanında kabarıklıklar (bekçi memesi) ve çatlağın tabanında iç sfinkter kası görülebilir.

Anal Fissür Semptomları Nelerdir?

Anal fissürde en tipik semptom, defekasyon sırasında veya sonrasında olan ağrı ve kanamadır.

• Ağrı keskindir; hasta "cam kırığı geçiyor" gibi tarif edebilir. Dışkılamadan sonra birkaç saat sürebilir.
• Kanama genellikle azdır ve parlak kırmızı renktedir. Tuvalet kâğıdında veya dışkının yüzeyinde görülür.
• Ağrı nedeniyle hastalar tuvalete gitmeyi geciktirir. Bu durum dışkıyı sertleştirir ve fissürün iyileşmesini zorlaştırır.

Anal Fissür Nedenleri Nelerdir?

• Travma ve tahriş: Sert dışkı veya kabızlık nedeniyle ıkınma, sık ve sulu dışkılama (ishal) fissürü başlatabilir.
• Makat kasının gerginliği: Fissürün kronikleşmesinde iç sfinkter kasının aşırı gergin olması rol oynar. Bu gerginlik çatlağın kan akımını azaltır ve iyileşmesini geciktirir.

Fissürlerin çoğu arka orta hatta yerleşir. Kadınlarda ve erkeklerde daha az sıklıkla ön orta hatta da görülebilir. Yan tarafta yerleşen veya birden fazla olan fissürler tipik değildir. Bu durumda Crohn hastalığı, enfeksiyonlar (örneğin sifiliz, tüberküloz, HIV) veya nadiren başka hastalıklar araştırılır.

Fissür Nasıl Tedavi Edilir?

Akut fissür

Akut fissürlerin önemli bir bölümü ameliyatsız tedaviyle iyileşir. Ameliyatsız tedavi, ilk basamaktır ve güvenlidir.

• Lifli gıdalar ve yeterli sıvı tüketimi. Dışkıyı yumuşak tutmak amaçlanır. Gerekirse psyllium gibi lif takviyeleri veya dışkı yumuşatıcılar kullanılabilir.
• Dışkılama sonrası günde birkaç kez 10-15 dakika ılık su oturma banyosu. Makat kasını gevşeterek rahatlama sağlar.
• Ağrı için kısa süreli lokal uyuşturucu kremler doktor önerisiyle kullanılabilir.
• Kabızlığın veya ishalin tedavi edilmesi.

İyileşme sonrasında da lifli beslenmeyi sürdürmek, fissürün tekrarlama riskini belirgin şekilde azaltır. Şikâyetler ne kadar uzun sürdüyse, ameliyatsız tedavinin başarı şansı o kadar düşer.

Kronik fissür: ameliyatsız (cerrahi dışı) tedaviler

Kronik fissürde, tedavi basamaklıdır ve hastaya göre planlanır.

• Kas gevşetici krem veya merhemler: Makat kapatıcı kasın gevşemesini sağlar. Kas gevşeyince çatlağa giden kan akımı artar ve iyileşme kolaylaşır. Kalsiyum kanal blokeri içerenler ile nitrat içerenler benzer etkinliktedir; nitratlı kremlerde baş ağrısı sık görüldüğünden kalsiyum kanal blokerli kremler ilk basamakta tercih edilebilir. Doktorunuzun önerdiği süre ve dozda, düzenli kullanılmalıdır.
• Anal kas gevşetici enjeksiyon: Kremlerle yeterli düzelme olmadığında veya kremlerin kullanılamadığı durumlarda uygulanabilir. İç makat kasına küçük miktarda kas gevşetici ilaç enjekte edilir. Etki birkaç hafta sürer; bu süre fissürün iyileşmesi için zaman kazandırır. Kremlerle benzer sonuç verir; kremlere yanıt vermeyenlerde sınırlı ek yarar sağlar. Geçici gaz kaçırma hissi gibi yan etkiler görülebilir ve genellikle kendiliğinden geçer. Uygulama ve doz konusunda tek bir standart yoktur.

Şikâyetler Tekrarlar mı?

Fissür kolayca tekrarlayabilir. İyileşmiş bir fissürün sert dışkılama sonrası yeniden ortaya çıkması sık görülür. Bu nedenle ağrı ve kanama geçtikten sonra da lifli gıda ve sıvı tüketimini azaltmamak önemlidir. Çalışmalarda, iyileşme sonrası lif takviyesi kullanan hastalarda tekrarlama oranı belirgin şekilde düşük bulunmuştur.

Belirgin bir tetikleyici olmadan şikâyetler tekrar ediyorsa ileri tetkik gerekir.

Fissür İyileşmiyorsa Ne Yapılabilir?

Tedaviye yanıt alınamıyorsa yeniden muayene gerekir. İyileşmeyi geciktiren başlıca nedenler: devam eden sert dışkılama veya ishal, çatlağın derinleşmesi ve makat kasındaki spazmdır. Ayrıca kremlerin düzensiz kullanımı da başarısızlığın nedenlerinden biridir.

İnflamatuvar bağırsak hastalıkları, enfeksiyonlar ve anal bölge tümörleri de fissüre benzer şikâyetlere yol açabilir. Makat ağrısı sürekli olan hastalarda bu hastalıklar mutlaka araştırılmalıdır.

Fissürde Cerrahi Tedavi Nasıl Yapılır?

Ameliyatsız tedavilerle iyileşmeyen veya sık tekrarlayan kronik fissürlerde cerrahi, en etkili seçenektir. Şikâyetleri bir yıldan uzun süren hastalar ameliyatsız tedaviye daha az yanıt verir.

• Lateral internal sfinkterotomi (LİS): Seçilmiş hastalarda tercih edilen cerrahi yöntemdir. İç makat kasının yalnızca küçük bir bölümü, kısa bir işlemle kesilir. Böylece kas spazmı ve ağrı azalır, fissür iyileşir. İyileşme oranı kremlerden ve enjeksiyondan daha yüksektir.
• Kesinin kısa tutulması: Kasın yalnızca fissürün uzunluğu kadar kesilmesi (“ayarlı” sfinkterotomi), iyileşmeyi azaltmadan gaz ve dışkı kaçırma riskini azaltır.
• Dışkı kaçırma riski yüksek olan hastalar: Daha önce makat kası hasarı, doğum travması, inflamatuvar bağırsak hastalığı veya önceki makat ameliyatı olan hastalarda sfinkterotomi yerine kası kesmeyen yöntemler (deri flebi) tercih edilir.
• Bekçi memesi: Varsa aynı işlemde alınması iyileşmeye yardımcı olabilir.
• Makatın zorla genişletilmesi (dilatasyon): Kontrolsüz olarak yapıldığında gaz ve dışkı kaçırma riski daha yüksek olduğundan önerilmez.

Cerrahi sonrası bir kısım hastada geçici veya (nadiren) kalıcı gaz ve hafif dışkı kaçırma görülebilir. Bu risk, kasın ne kadarının kesildiğine ve hastanın özelliklerine bağlıdır. Diğer riskler, bizimle görüştüğünüzde size ayrıntılı olarak anlatılır.

Cerrahi Sonrası İyileşme Ne Kadar Sürer?

Dışkılama sırasındaki ağrı çoğu hastada ilk günlerde belirgin şekilde azalır. Yaranın tamamen iyileşmesi birkaç hafta sürebilir. İyileşme döneminde lifli beslenme, yeterli sıvı ve ılık oturma banyosu önerilir.

Fissür Kalın Bağırsak Kanserine Neden Olur mu?

Hayır. Anal fissür kalın bağırsak kanserine yol açmaz. Ancak şikâyetler sürüyorsa dikkatli bir inceleme gerekir. Fissürünüz iyileşmiş olsa bile kanamanın başka nedenlerini dışlamak için ek testler, örneğin kolonoskopi istenebilir.

Ne Zaman Başvurmalıyım?

Dışkılama sırasında makatta ağrı veya kanama yaşıyorsanız ve şikâyetleriniz birkaç hafta içinde düzelmediyse muayene için randevu alabilirsiniz. Koyu renkli dışkı, kilo kaybı, bağırsak alışkanlığında değişiklik, yan tarafta yerleşen veya birden fazla çatlak varsa gecikmeden başvurun.