Hemoroidal Hastalık (Basur)

Hemoroid Nedir?

Hemoroidler, makat bölgesinde herkeste bulunan damar yastıkçıklarıdır. Bu yastıkçıklar büyüyüp şikâyet oluşturmaya başlarsa “hemoroidal hastalık” denir. Makat kanalının içinde yer alanlara iç hemoroid, dışında yer alanlara dış hemoroid denir; ikisi birlikte de bulunabilir. Hemoroid, sanayileşmiş toplumlarda en sık karşılaşılan makat hastalıklarından biridir.

Belirtileri Nelerdir?

• Dışkılama sırasında veya sonrasında, genellikle ağrısız, parlak kırmızı kanama
• Makattan dışarı sarkan ve kendiliğinden veya elle içeri girebilen şişlik (prolapsus)
• Nem, akıntı, kaşıntı ve temizlik güçlüğü
• Ani gelişen, ağrılı, sert şişlik: dış hemoroidin içinde pıhtı oluşmuş olabilir (trombozlu dış hemoroid)

Hemoroid genellikle ağrısızdır. Belirgin makat ağrısı varsa çatlak, apse veya trombozlu hemoroid gibi başka nedenler düşünülür.

Nedenleri Nelerdir?

Kabızlık, ıkınma, tuvalette uzun süre oturma ve düzensiz bağırsak alışkanlıkları hemoroidal hastalıkla ilişkilidir. Hemoroidi olan kişilerde kabızlık, olmayanlara göre yaklaşık iki kat daha sık bulunmuştur.

Makattan Kan Gelirse Mutlaka Hemoroid midir?

Hayır. Makattan kanamanın en sık nedeni hemoroiddir; ancak kalın bağırsak kanseri, iltihabi bağırsak hastalıkları, divertikül ve damar anormallikleri de makattan kana yol açabilir. Kanamanın “hemoroid” sanılarak değerlendirilmemesi, kanser tanısının atlandığı en sık durumlardan biridir.

Bu yüzden şu durumlarda kolonoskopi önerilebilir: kanama kaynağı muayenede açıkça görülmüyorsa, karın ağrısı, şişkinlik, yeni başlayan veya giderek artan kabızlık gibi şikâyetler eşlik ediyorsa, tedaviye rağmen kanama sürüyorsa veya yaşınıza göre tarama zamanınız geldiyse. Karar muayene sonrası doktorunuzla birlikte verilir.

Tedavi Nasıl Yapılır?

Tedavi, şikâyetlerin derecesine göre basamak basamak planlanır.

• 1. Beslenme ve alışkanlıklar (ilk seçenek): Lif ve sıvı tüketimini artırmak kanamayı belirgin azaltır. Sarkma, ağrı ve kaşıntıya etkisi sınırlıdır. Ayrıca ıkınmamak ve tuvalette uzun oturmamak önerilir.
• 2. İlaçlar: Krem, merhem, köpük ve fitiller geçici rahatlama sağlayabilir ve zararları azdır. Uzun süreli kullanımda alerji gelişebilir ve uzun dönem yararı gösterilmemiştir. Bitkisel kaynaklı veya sentetik damar güçlendirici ilaçlar (flavonoid grubu) kanama, akıntı ve kaşıntıda yararlı olabilir; ağrıya etkileri gösterilmemiştir.
• 3. Muayenehane işlemleri: Beslenme ve ilaç tedavisine yanıt vermeyen hastalarda, ameliyat gerekmeden uygulanır. Lastik bantlama en etkili yöntemdir; hemoroidi besleyen bölgeye bir lastik halka takılır ve doku birkaç günde düşer. Diğer seçenekler skleroterapi (enjeksiyon) ve kızılötesi koagülasyondur. İşlem sonrası geçici ağrı veya hafif kanama olabilir. Çok nadir olarak ateş, şiddetli ağrı, idrar yapma güçlüğü gibi ciddi enfeksiyon bulguları görülebilir ve acil değerlendirme gerekir. Kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsanız doktorunuza mutlaka söyleyin; işlem yönteminiz ve ilaç düzeniniz buna göre planlanır.
• 4. Ameliyat: İleri evre iç hemoroidlerde, dış hemoroidle birlikte olan hastalıkta ve diğer tedavilere yanıt vermeyen durumlarda uygulanır. Hemoroidlerin cerrahi olarak çıkarılması (hemoroidektomi) en kalıcı sonucu verir; ameliyat sonrası ağrı olur, kanama ve idrar yapma güçlüğü gibi sorunlar nadiren görülür. Hemoroid damarlarının Doppler ile bulunarak bağlanması daha az ağrılı olabilir ancak nüks daha sık görülür. Stapler yöntemi (hemoroidopeksi) ilk seçenek olarak önerilmez, çünkü yararı sınırlı ve riskleri belirgindir.

Trombozlu dış hemoroid: Ağrılı sert şişlik çoğu hastada günler içinde kendiliğinden iyileşir. Bazı hastalarda erken cerrahi çıkarma ağrıyı ve tekrarlama riskini azaltabilir; karar şikâyetin süresine ve şiddetine göre verilir.

Korunmak ve Nüksü Azaltmak İçin

• Lifli beslenin (sebze, meyve, baklagil, tam tahıl) ve yeterli sıvı için.
• Kabızlığı tedavi edin.
• Tuvalette ıkınmayın, oturma süresini kısa tutun (örneğin telefon veya kitapla uzun oturmayın).

Ne Zaman Başvurmalıyım?

• Makattan kan gelmesi (ilk kez veya tekrarlıyorsa), özellikle 40 yaş üstünde veya ailede kolorektal kanser öyküsü varsa
• Kanamayla birlikte kilo kaybı, kansızlık, bağırsak alışkanlığında değişiklik
• Şiddetli makat ağrısı, ateş, idrar yapamama
• Kendi başınıza kullandığınız kremlere rağmen şikâyetlerin geçmemesi