Kalın Bağırsak Volvulusu (Bağırsak Düğümlenmesi)

Kalın Bağırsak Volvulusu Nedir?

Kalın bağırsağın bir bölümünün kendi çevresinde (bağırsağı tutan zar, yani mezenter ekseninde) dönmesi, yani düğümlenmesidir. Bu dönme bağırsağı tıkar ve kan akımını bozar. Tedavi edilmezse bağırsak dokusu ölebilir (nekroz), delinebilir ve hayatı tehdit eden karın zarı iltihabına yol açabilir. Bu nedenle genellikle acil müdahale gerektiren bir durumdur.

En sık sigmoid kolonda (kalın bağırsağın sol alt kısmındaki “S” şeklindeki bölüm), ikinci sıklıkta çekumda (kalın bağırsağın sağ alt başlangıç kısmı) görülür. Kalın bağırsak tıkanıklığının dünya genelinde üçüncü en sık nedenidir (kanser ve divertikülit darlığından sonra).

Kimlerde Görülür?

• Sigmoid volvulus daha çok yaşlı erkeklerde, çekum volvulusu daha çok genç kadınlarda görülür.
• Uzun süreli kabızlığı olanlar, bakımevinde yaşayanlar, nöropsikiyatrik hastalığı olanlar ve geçirilmiş karın ameliyatı olanlarda daha sık bildirilmiştir.
• Bağırsağın doğuştan uzun (fazla kıvrımlı) ve mezenterinin dar tabanlı olması bağırsağın kolay dönmesine zemin hazırlar.

Belirtileri Nelerdir?

• Karın ağrısı ve şişkinlik
• Gaz ve dışkı çıkaramama
• Bulantı, kusma

Sigmoid volvulusta belirtiler genellikle 2–5 günde yavaş gelişir. Çekum volvulusunda ise daha ani, saatler içinde ortaya çıkar. Hastaların %5–25’inde başvuru anında bağırsakta kan akımı bozulmuş, delinme, karın zarı iltihabı veya şok bulunabilir.

Tanı Nasıl Konur?

• Karın filmi: Şişmiş, “kahve çekirdeği” veya “bükülmüş iç lastik” görünümünde bir bağırsak halkası tanıyı düşündürür. Tek başına her zaman tanı koydurmaz.
• Kontrastlı bilgisayarlı tomografi (BT): Tanıyı doğrular, bağırsak dokusunun canlılığını, delinme ve sıvıyı gösterir.
• Kan tahlilleri durumun ağırlığını değerlendirmeye yardım eder.

Tedavi

Sigmoid volvulus: Karın zarı iltihabı, delinme veya şok yoksa ilk tedavi endoskopik düzeltmedir (detorsiyon). Rektumdan kolonoskop veya sigmoidoskop ile bağırsak açılır ve gaz boşaltılır. Bu yöntem %70–80 hastada başarılıdır. İşlem sırasında bağırsağın iç yüzeyi görülür. Bağırsakta kan akımı bozulmuşsa veya düzeltme başarısız olursa hemen ameliyat gerekir. Düzeltmeden sonra rektuma 2–5 gün süreyle bir tüp bırakılabilir.

Endoskopik düzeltme geçici bir çözümdür. Sigmoid volvulus %40–75 oranında tekrarlar ve yalnızca bu tedavi ile yetinildiğinde ölüm oranı %9–36 arasında bildirilmiştir. Bu yüzden ameliyata uygun hastalarda, mümkünse aynı yatış sırasında veya kısa süre sonra, uzamış sigmoid kolon çıkarılır (sigmoid kolektomi). Bağırsak temizliği iyi yapılabilmişse uçlar çoğu zaman stoma açılmadan birleştirilir. Delinme, kalıcı kan basıncı düşüklüğü veya yaşlı ve çok zayıf hastalarda stoma gerekebilir.

Çekum volvulusu: Başlangıçtan itibaren ameliyat gerektirir. Endoskopik düzeltme düşük başarı (%8–12) ve neredeyse %100 tekrar riski nedeniyle önerilmez. Bağırsak canlıysa düzeltme ile birlikte çekumun karın duvarına tutturulması (çekopeksi) düşünülebilir, ancak tekrar riski daha yüksektir. Çoğu hastada ilgili bağırsak bölümü çıkarılır. Bağırsak canlı değilse çıkarma şarttır.

İleosigmoid düğümlenme: Çok nadir, ince bağırsağın sigmoid kolona dolanmasıyla oluşur. Endoskopik düzeltme denenmez, acil ameliyat gerekir.

Ameliyat türü, hastanın genel durumuna, yaşına, eşlik eden hastalıklarına, kan basıncına ve tedavi hedeflerine göre kişiye özel belirlenir. Yüksek riskli hastalarda bağırsağı çıkarmayan seçenekler de vardır; ancak bu yöntemlerin etkinliği çıkarma kadar iyi kanıtlanmamıştır.

Gebelikte

Gebelikte sigmoid volvulus çok nadirdir. Ana ve bebeğin riskini azaltmak için hızlı değerlendirme ve bağırsağın boşaltılması önemlidir. Bağırsak dokusunda bozulma varsa gebelik haftasına bakılmaksızın acil ameliyat yapılır.

Ne Zaman Hemen Başvurmalıyım?

• Şiddetli veya giderek artan karın ağrısı ve şişkinlik
• Gaz-dışkı çıkaramama ile birlikte bulantı veya kusma
• Ateş, çarpıntı, bayılma hissi, karında sertleşme
• Daha önce volvulus geçirdiyseniz benzer belirtiler (tekrarlama riski yüksektir)