Kolorektal Kanserler (Kalın Bağırsak ve Rektum Kanserleri)

Kolorektal Kanser Nedir, Ne Kadar Sık Görülür?

Kalın bağırsağın (kolon) veya kalın bağırsağın son kısmı olan rektumun iç yüzeyinden başlayan kanserdir. Türkiye’de her yıl yaklaşık 21.000 kişiye kolorektal kanser tanısı konmakta ve yaklaşık 10.000 kişi bu hastalık nedeniyle hayatını kaybetmektedir. Bu, ülkemizde en sık görülen üçüncü kanserdir. Ancak erken evrede yakalandığında çok başarılı biçimde tedavi edilebilir.

Kimler Risk Altındadır?

• Yaş: Risk yaşla birlikte artar. Ancak 50 yaşın altındaki kişilerde görülme sıklığı da bazı ülkelerde artmaktadır; bu nedenle genç yaşta belirti olması da ciddiye alınmalıdır.
• Ailede kolorektal kanser veya polip öyküsü (özellikle anne, baba, kardeş)
• Kendinde daha önce polip veya kolorektal kanser olması
• Ülseratif kolit veya Crohn hastalığının (kalın bağırsağı tuttuysa) uzun süredir olması
• Kalıtsal sendromlar (ör. Lynch sendromu) ve ailede birden çok kanser öyküsü
• Sigara, aşırı alkol, fazla kilo, hareketsizlik, kırmızı ve işlenmiş et ağırlıklı, lif oranı düşük beslenme

Kolorektal Kanserler Nasıl Oluşur?

Kanserlerin çoğu, kalın bağırsak iç yüzeyindeki polip adı verilen küçük oluşumlardan yıllar içinde gelişir. Her polip kansere dönüşmez; ancak bazı polip türleri (özellikle adenom) dönüşebilir. Bu yüzden kolonoskopi sırasında bulunan poliplerin çıkarılması kanserden korunmanın en önemli yoludur.

Belirtileri Nelerdir?

• Dışkıda kan veya koyu renkli dışkı
• Bağırsak alışkanlığında değişiklik: yeni başlayan kabızlık, ishal, ince dışkı, boşalamama hissi
• Açıklanamayan kansızlık (demir eksikliği), halsizlik, çabuk yorulma
• Karın ağrısı, şişkinlik, istenmeden kilo kaybı (daha çok ileri evrede)

Poliplerin ve erken evre kanserlerin çoğu hiçbir belirti vermez. Bu nedenle belirtileri beklemeden tarama yaptırmak gerekir. Bu belirtiler hemoroid, divertikül veya iltihabi bağırsak hastalıkları gibi iyi huylu hastalıklarda da görülebilir; hangisi olduğunu ancak muayene ve gerekirse kolonoskopi belirler.

Tarama: Kimler, Ne Zaman, Nasıl?

Tarama, şikâyeti olmayan kişilerde hastalığı erken yakalamak ve polipleri çıkarmak için yapılır.

• Ortalama riskli kişiler: Türkiye’deki ulusal tarama programı 50–70 yaş arasındaki kişilere iki yılda bir ücretsiz gaitada gizli kan testi sunar (KETEM, Sağlıklı Hayat Merkezleri ve Aile Sağlığı Merkezleri aracılığıyla). Test pozitif çıkarsa kolonoskopi yapılır. Kolonoskopi ile doğrudan tarama da seçilebilir ve normal bulunursa genellikle 10 yılda bir tekrarlanır.
• Ailesinde kolorektal kanser olanlar: Birinci derece akrabasında (anne, baba, kardeş, çocuk) kolorektal kanser olanlar çoğu zaman daha erken, genellikle 40 yaşında veya akrabanın tanı yaşından 10 yıl önce (hangisi daha erkense) kolonoskopiye başlar ve aralıklar daha kısa tutulur. Kişisel öneri için doktorunuza danışın.
• Yüksek riskli gruplar: Ülseratif kolit veya Crohn hastalığı olanlar ve kalıtsal sendromlu ailelerde tarama daha erken ve daha sık yapılır.

Kolonoskopi, kalın bağırsağın ayrıntılı incelenmesini sağlar; polipler görülür ve aynı işlem sırasında çıkarılabilir.

Tedavi Nasıl Yapılır?

Tedavi, hastalığın yerine (kolon veya rektum) ve evresine göre planlanır ve genellikle cerrah, onkolog, radyasyon onkoloğu, radyolog ve patolog birlikte karar verir.

• Cerrahi: Erken ve yaygın olmayan kanserlerde ana tedavidir ve çoğu hastada kür sağlar. Çok erken bazı lezyonlar kolonoskopiyle çıkarılabilir.
• Rektum kanserinde, evreye göre ameliyattan önce kemoterapi ve/veya radyoterapi verilebilir.
• Kemoterapi, bazı hastalarda ameliyattan sonra da verilir.
• İleri evre hastalıkta ilaç tedavileri (kemoterapi, hedefe yönelik ve bazı hastalarda bağışıklık tedavileri) ve seçilmiş hastalarda uzak organ metastazlarının ameliyatı da gündeme gelir.
• Kalıcı stoma (kolostomi) hastaların çoğunda gerekmez; ihtiyaç tümörün yerine ve ameliyat türüne bağlıdır.

Hastalık yalnızca bağırsak duvarındayken 5 yıllık sağkalım yaklaşık %90, yakın lenf bezlerine yayılmışsa yaklaşık %74, uzak organlara yayılmışsa belirgin olarak daha düşüktür (ABD verileri). Bu nedenle erken tanı çok önemlidir.

Kolorektal Kanserden Korunmak İçin

• Düzenli tarama yaptırın; poliplerin çıkarılması kanser gelişimini önler.
• Sigarayı bırakın, alkolü sınırlayın, kilonuzu koruyun, düzenli hareket edin.
• Lifli (sebze, meyve, tam tahıl) beslenin; kırmızı ve işlenmiş eti sınırlayın.

Hemoroid Kansere Neden Olur mu?

Hayır. Ancak hemoroid de dışkıda kan ve bağırsak alışkanlığında değişikliğe yol açabilir; hemoroid olması, aynı anda başka bir hastalığın bulunmadığı anlamına gelmez. Kanamayı kendi kendinize “hemoroid” diye açıklamayın; özellikle 40 yaş üstünde veya risk faktörünüz varsa muayene olun.

Ne Zaman Başvurmalıyım?

• Dışkıda kan, siyah dışkı veya tekrarlayan kanama
• Birkaç haftadan uzun süren bağırsak alışkanlığı değişikliği
• Açıklanamayan kansızlık veya kilo kaybı
• Şiddetli karın ağrısı, kusma, gaz-dışkı çıkaramama (acil başvuru)