Kolonoskopi

Kolonoskopi Nedir?

Kolonoskopi, ucunda kamera bulunan ince ve esnek bir tüp (kolonoskop) ile kalın bağırsağın (kolon) ve rektumun iç yüzeyinin doğrudan görülerek incelenmesi işlemidir. Kalın bağırsak hastalıklarının tanısında en güvenilir yöntemlerden biridir. Aynı işlem sırasında, görülen bir polip çıkarılabilir veya şüpheli bir bölgeden küçük bir parça (biyopsi) alınarak patolojik inceleme için gönderilebilir.

İşlem genellikle günübirlik yapılır ve çoğu hastada hafif-orta düzeyde sedasyon (ilaçla sağlanan uyku hali) altında gerçekleştirilir. Böylece işlem sırasında ağrı veya rahatsızlık hissedilmez.

Kimlere Kolonoskopi Yapılmalıdır?

Tarama amacıyla

Kolonoskopi, kalın bağırsak ve rektum kanserini henüz belirti vermeden yakalamak için kullanılan tarama yöntemlerinin başında gelir. Kanser riski ortalama olan kişilerde tarama yaşı, güncel kılavuzlarda 45–50 yaş arasında başlamaktadır. Hangi yaşta ve hangi testle başlanacağı kişinin durumuna göre doktoruyla birlikte belirlenmelidir.

Ailede kalın bağırsak veya rektum kanseri öyküsü varsa tarama daha erken başlar. Birinci derece akrabasında (anne, baba, kardeş, çocuk) 60 yaşından önce kanser veya ileri evre polip saptanan ya da birden fazla birinci derece akrabasında bu durum görülen kişilerde, kolonoskopi akrabadaki tanı yaşından 10 yıl önce veya 40 yaşında (hangisi daha erkense) başlatılır ve genellikle 5 yılda bir tekrarlanır. Bu durumda doktorunuz size özel bir takip planı yapacaktır.

Şikâyet veya bulgu varsa

Aşağıdaki durumlarda yaşa bakılmaksızın kolonoskopi gerekebilir:

• Makattan kanama veya dışkıda kan görülmesi
• Bağırsak alışkanlığında yeni ve süregelen değişiklik (kabızlık, ishal)
• Nedeni açıklanamayan karın ağrısı veya şişkinlik
• Nedeni bilinmeyen kansızlık (demir eksikliği) veya istemsiz kilo kaybı
• Dışkıda gizli kan testinin pozitif çıkması
• Görüntüleme yöntemlerinde (örneğin tomografi) kalın bağırsakla ilgili şüpheli bulgu saptanması
• İnflamatuar bağırsak hastalıkları (Crohn hastalığı, ülseratif kolit) tanısı ve takibi
• Daha önce polip veya kalın bağırsak kanseri geçirmiş olanların düzenli takibi

Kolonoskopiye Nasıl Hazırlanılır?

İşlemin güvenilir olması için bağırsağın dışkıdan tamamen temizlenmesi gerekir. Temizlik yetersizse küçük polipler görülemeyebilir ve işlemin tekrarlanması gerekebilir. Bu nedenle hazırlık, işlemin en önemli parçasıdır.

• Doktorunuz işlemden birkaç gün önce lifli (posalı) gıdalardan uzak durmanızı isteyecektir. İşlemden önceki gün genellikle sıvı ağırlıklı beslenilir.
• Bağırsak temizliği için size reçete edilen ilaç, genellikle iki parçaya bölünerek (bir kısmı işlem öncesi akşam, bir kısmı işlem sabahı) kullanılır. Doktorunuzun verdiği saat ve düzene tam olarak uyunuz.
• Kan sulandırıcı, diyabet ilaçları ve demir preparatları gibi düzenli kullandığınız ilaçlar varsa, bunları işlemden önce nasıl kullanacağınızı mutlaka doktorunuza sorunuz. İlaçları kendi kararınızla bırakmayınız.
• Sedasyon alacağınız için işlemden sonra size eşlik edecek bir yakınınızın olması gerekir.

Kolonoskopi Nasıl Yapılır?

Sedasyon verildikten sonra kolonoskop anüsten girilerek rektuma, oradan kalın bağırsağın tamamı boyunca ilerletilir ve kalın bağırsağın ince bağırsakla birleştiği bölgeye kadar ulaşılır. Bağırsağın daha iyi görülebilmesi için içine hava veya karbondioksit gazı verilir. Çekilirken bağırsak duvarı dikkatle incelenir.

Polip saptanırsa çoğunlukla aynı seansta çıkarılır; bu sırada ağrı hissedilmez. Şüpheli bir alan görülürse biyopsi alınır. İşlem çoğunlukla yarım saat civarında sürer; hazırlık ve uyanma süreci ile birlikte günün büyük bir kısmı ayrılmalıdır.

İşlemden sonra bir süre dinlendirilirsiniz. Şişkinlik veya hafif kramp hissi olabilir; gaz çıkardıkça hızla geçer. Sedasyon etkisi nedeniyle işlem günü araç kullanmamalı ve önemli kararlar vermemelisiniz. Çoğu kişi aynı gün veya ertesi gün normal beslenmesine ve günlük yaşamına dönebilir; polip çıkarıldıysa doktorunuz ek öneriler verebilir.

Kolonoskopinin Faydaları Nelerdir?

Kolonoskopi, kalın bağırsak hastalıklarını doğrudan görerek tanımlamanın yanında, aynı anda tedavi etme olanağı da sağlar. Bu yönüyle diğer tarama yöntemlerinden ayrılır.

• Kanseri erken evrede yakalayabilir; erken evrede saptanan kanserlerin tedavi başarısı daha yüksektir.
• Kanser öncüsü poliplerin çoğu işlem sırasında çıkarılabilir. Kalın bağırsak kanserlerinin büyük bölümü, yıllar içinde bu tür polipler üzerinden gelişir; polipin çıkarılması kanser gelişme riskini azaltır.
• Kanama, kansızlık, ishal gibi şikâyetlerin nedenini açıklığa kavuşturur.
• İnflamatuar bağırsak hastalıklarının tanısına ve takibine yardımcı olur.

Hiçbir test mükemmel değildir. Kolonoskopide de nadiren küçük polipler veya kanserler gözden kaçabilir. Bu nedenle iyi bir bağırsak temizliği ve deneyimli bir ekip önemlidir. Kolonoskopi sonrası da şikâyetleriniz ortaya çıkarsa doktorunuza başvurmalısınız.

Kolonoskopinin Riskleri Nelerdir?

Kolonoskopi, deneyimli bir ekip tarafından yapıldığında güvenli bir işlemdir; ciddi komplikasyonlar nadirdir. Olası riskler şunlardır:

• Kanama: Özellikle polip çıkarıldıktan sonra olabilir; çoğu zaman kendiliğinden durur, bazen ek müdahale gerekir. Polip çıkarıldıktan sonraki günlerde de ortaya çıkabilir.
• Bağırsak delinmesi: Çok nadirdir; ancak ortaya çıkarsa tedavi gerektirir ve bazen ameliyat gerekebilir.
• Sedasyona bağlı sorunlar: Solunum veya kalp ritmi ile ilgili sorunlar nadiren görülebilir; bu nedenle işlem sırasında izlenirsiniz.

Aşağıdaki durumlarda gecikmeden doktorunuza veya acil servise başvurunuz: şiddetli veya giderek artan karın ağrısı, ateş, kusma, karında sertlik, belirgin makat kanaması ya da pıhtılı kan gelmesi.

Kolonoskopi Yerine Hangi Testler Yapılabilir?

Kolonoskopiyi istemeyen veya yaptıramayan kişiler için alternatif tarama testleri vardır. Dışkıda gizli kan testi (FIT) bunların en yaygın olanıdır. Bu test pozitif çıkarsa kolonoskopi yapılması gerekir. BT kolonografi gibi görüntüleme yöntemleri de kullanılabilir; ancak bu yöntemlerle polip çıkarılamaz ve şüpheli bulgu halinde yine kolonoskopi gerekir. Size hangi testin uygun olduğuna doktorunuzla birlikte karar verebilirsiniz.