Crohn Hastalığı

Crohn Hastalığı Nedir?

Crohn (kron) hastalığı, sindirim sisteminde kronik iltihaba yol açan bir inflamatuar bağırsak hastalığıdır. Ağızdan makata kadar sindirim sisteminin her bölümünü tutabilir. En sık ince bağırsağın son kısmı ile kalın bağırsağın birleştiği bölge etkilenir. Hastalık dönem dönem alevlenir ve sakinleşir. Kesin tedavisi yoktur, ancak ilaç ve gerektiğinde ameliyatla kontrol altına alınabilir.

Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler hastalığın bulunduğu yere göre değişir. En sık görülenler:

• Karın ağrısı ve kramp, ishal (bazen kanlı), şişkinlik
• Ateş, halsizlik, kilo kaybı
• Kalın bağırsak ve makat tutulumunda kanama, sık tuvalete çıkma ihtiyacı, dışkı kaçırma
• Bağırsak daralırsa (darlık): karın ağrısı, bulantı, kusma, gaz ve dışkı çıkaramama
• Bağırsak dışı belirtiler: eklem ağrısı, göz iltihabı, ciltte kızarıklık (eritema nodozum), kemik erimesi

Bazı hastalarda uzun süre hiçbir belirti olmayabilir. Alevlenmenin ne zaman olacağı önceden bilinemez.

Kimlerde Görülür, Nedeni Nedir?

Hastalık her yaşta başlayabilir. Ortanca başlangıç yaşı yaklaşık 30’dur; 15–30 ve 40–60 yaşlarında iki tepe vardır. Çocuklarda ve 65 yaş üstünde görülme giderek artmaktadır. Kesin neden bilinmiyor. Bağırsaktaki bakteri dengesinin bozulması ve bağışıklık sisteminin aşırı yanıtı, genetik yatkınlığı olan kişilerde hastalığa yol açıyor gibi görünmektedir. Genetik yatkınlık tek başına açıklayıcı değildir. Hastalık bulaşıcı değildir.

Sigara, hastalık riskini yaklaşık 2 kat artıran en iyi bilinen çevresel etkendir. Uzun süreli ağrı kesici (NSAİ) kullanımı, sık antibiyotik kullanımı ve hormonal ilaçlar ile ilişki bildirilmiştir; bu ilişkilerin kanıtı sınırlıdır.

Tanı Nasıl Konur?

Tek bir test yoktur. Hastanın öyküsü, kan ve dışkı tahlilleri (dışkıda kalprotektin), kolonoskopi, görüntüleme (BT veya MR enterografi) ve biyopsi birlikte değerlendirilir.

Tedavi

Amaç, ilaçsız (steroid kullanmadan) belirtilerin ve bağırsaktaki iltihabın birlikte kontrol altına alınmasıdır.

• Alevlenme tedavisi: Kortizon (steroid) alevlenmeyi söndürmek için kullanılır. Yan etkileri nedeniyle uzun süreli kullanılması önerilmez.
• Uzun süreli kontrol: Bağışıklık baskılayıcılar (azatioprin, 6-merkaptopurin, metotreksat) ve biyolojik ilaçlar kullanılır. Biyolojik ilaçlar orta ve ağır hastalıkta en etkili grubu oluşturur. İlaç seçimi hastalığın yerine, şiddetine ve türüne göre yapılır.
• Erken dönemde etkili tedaviye başlanması sonuçları iyileştirir. İlaçlar doktor önerisiyle düzenli kullanılmalı, kendi kendinize bırakılmamalıdır.
• Sigara kullananların bırakması önemlidir.

Ne Zaman Ameliyat Gerekir?

İlaç tedavisi çoğu hastada ilk seçenektir. Buna rağmen Crohn hastalarının yaklaşık %70–90’ı yaşamları boyunca bir kez ameliyat olur. Ameliyat genellikle şu durumlarda gerekir:

• Bağırsakta ilaca yanıt vermeyen darlık (tıkanma)
• Fistül (bağırsak ile başka bir organ veya cilt arasında anormal bağlantı) ve apse
• İlaçlara rağmen süren şiddetli hastalık, kanama, delinme
• Kanser veya kanser öncesi değişiklikler (displazi)

Ameliyat Crohn hastalığını tamamen ortadan kaldırmaz, ancak şikâyetleri uzun süre giderebilir ve ilaç ihtiyacını azaltabilir. Cerrahide temel ilke, bağırsağın mümkün olduğunca korunmasıdır. Bu amaçla hastalıklı kısa bir bölüm çıkarılır veya darlık açılarak onarılır (striktüroplasti). Gerekirse geçici bağırsak ağzı (stoma) açılabilir.

Son yıllarda ileoçekal bölgede (ince bağırsağın son kısmı) sınırlı hastalıkta ameliyatın daha erken düşünülebileceği gösterilmiştir. Karar, cerrah ve gastroenterolog birlikte, hastayla konuşularak verilmelidir. Ameliyatın kolon ve rektum hastalıklarında deneyimli bir cerrah tarafından yapılması önemlidir.

Ameliyat sonrasında hastalık aynı bölgede yeniden ortaya çıkabilir. İleoçekal rezeksiyondan sonra yineleme oranı 5 yılda yaklaşık %30, 10 yılda %50, 15 yılda %55’tir. Bu nedenle ameliyat sonrası da düzenli kontrol gerekir.

Düzenli Kontrol ve Kanser Taraması

Kalın bağırsağı tutan Crohn hastalığında kolon kanseri riski artar. Tanıdan yaklaşık 8 yıl sonra başlayarak, kolonoskopiyle düzenli kontrol önerilir (aralık hastaya göre 1–3 yıl).

Ne Zaman Başvurmalıyım?

• Şiddetli veya giderek artan karın ağrısı, şişkinlik, kusma, gaz-dışkı çıkaramama
• Yüksek ateş, titreme
• Kanlı veya sürekli ishal, belirgin kilo kaybı
• Makatta ağrı, şişlik, akıntı