Anorektal Manometri ve Balon Çıkarma Testi

Anorektal Manometri Nedir?

Anorektal manometri, makat kapağı (anal sfinkter) kaslarının ve rektumun nasıl çalıştığını ölçen bir testtir. İnce, yumuşak bir sonda makattan yerleştirilir ve sonda üzerindeki sensörler kasların basıncını kaydeder. Test röntgen ışını kullanmaz ve poliklinikte yapılır; ağrı beklenmez.

Muayenehanemizde test, yüksek çözünürlüklü anorektal manometri (HR-ARM) yöntemiyle yapılmaktadır. Bu yöntemde sondadaki çok sayıda sensör, makat kanalının tüm uzunluğu boyunca basıncı aynı anda ölçer ve sonuçlar renkli basınç haritası olarak görüntülenir.

Test şunları değerlendirir:

• Makat kaslarının dinlenme halindeki gücü
• Kasılma (sıkma) gücü
• Dışkılama denemesi sırasında rektum ve makat kaslarının birlikte, uyumlu çalışıp çalışmadığı
• Rektumun dolgunluğu hissetme duyarlılığı
• Rektum gerildiğinde makat kasının refleks olarak gevşeyip gevşemediği (rektoanal inhibitör refleks)

Hangi Şikâyetlerde Yapılır?

• Kronik kabızlık ve zor boşaltım: Dışkıyı çıkarmakta güçlük, çok ıkınma, tam boşalamama hissi veya makatı elle destekleme ihtiyacı olanlarda, makat ve pelvik taban kaslarının dışkılama sırasında yanlış çalışıp çalışmadığını (dışkılama bozukluğu, “dissinerji”) araştırmak için.
• Dışkı kaçırma (inkontinans): Makat kaslarının zayıflığını ve rektumun duyu bozukluğunu göstermek ve tedaviyi planlamak için.
• Kronik makat ağrısı veya anal fissür: Kasların aşırı kasılı olup olmadığını değerlendirmek için.
• Megakolon, megarektum ve Hirschsprung hastalığı şüphesi: Rektum gerildiğinde makat kasının gevşeme refleksini kontrol etmek için.
• Rektal prolapsus ve intussusepsiyon: Bazı hastalarda test, bu yapısal sorunlar için ipucu verebilir; ancak kesin tanı genellikle başka yöntemlerle konur.

Test Nasıl Yapılır?

Test genellikle sol yan yatar pozisyonda, dizler karna doğru bükülü olarak yapılır. Kayganlaştırılmış sonda nazikçe makattan yerleştirilir. Sonda yerleşirken ve test boyunca dışkılama hissi duymanız normaldir. Rahatsızlık hissederseniz hemen söyleyin. Gevşemeniz ve sakin olmanız sonuçları doğru ölçmek için önemlidir.

Sonda yerleştikten sonra sizden sırayla şunlar istenir:

• Birkaç dakika kımıldamadan dinlenmeniz
• Makat kaslarınızı kısa ve uzun süreli sıkmanız
• Öksürmeniz
• Dışkılama yapıyormuş gibi ıkınmanız (sondayı dışarı itmeye çalışmanız istenir)
• Sondanın ucundaki küçük balon aşamalı şişirilirken ilk hissi, dışkılama isteğini ve dayanılabilir en yüksek hissi bildirmeniz

Aynı seansta çoğunlukla balon çıkarma testi de yapılır. Ucu balon olan bir sonda makata yerleştirilir, balon yaklaşık 50 mL ılık suyla doldurulur ve oturur pozisyonda balonu ne kadar sürede çıkarabildiğiniz ölçülür. Bu test, dışkıyı dışarı atma becerisini basit ve ışınsız bir yolla gösterir.

Teste Nasıl Hazırlanılır?

• Aç kalmak gerekmez; normal beslenebilirsiniz.
• Kafein basıncı ve rektal duyuyu artırabildiği için testten yaklaşık 1 saat önce çay, kahve gibi kafeinli içeceklerden kaçınmanız önerilir.
• Bazı merkezler rektumda dışkı varsa testten önce lavman uygular. Merkezinizin talimatına uyun.
• Daha önce rektum veya makat ameliyatı geçirdiyseniz ya da düzenli ilaç kullanıyorsanız testten önce mutlaka söyleyin.

Test Güvenli mi, Ağrılı mıdır?

Anorektal manometri çok güvenli bir testtir. Ağrı beklenmez; dışkılama isteği ve hafif basınç hissi olabilir. Anal fissürü (çatlak) olanlarda sondanın yerleşmesi rahatsız edici olabilir; bu durumu işlem öncesinde belirtmeniz önemlidir. Rektumdaki balon aşamalı şişirilir ve işlem sırasında sizden geri bildirim istenir.

Sonuçlar Ne Anlama Gelir?

Sonuçlar tek başına tanı koymaz; yaşınız, cinsiyetiniz, şikâyetleriniz, muayene bulgularınız ve gerekirse diğer testlerle (anal ultrason, defekografi, MR, kolon geçiş zamanı) birlikte yorumlanır. Bu nedenle “normal” veya “anormal” sonucun anlamını doktorunuzla birlikte değerlendirmek gerekir.

• Kasılma gücü düşükse, makat kaslarının zayıf olduğu veya hasarlı olabileceği düşünülür. Bu durumda genellikle anal ultrason gibi görüntüleme de gerekebilir.
• Dışkılama denemesinde makat kasları gevşemek yerine kasılıyorsa veya rektum yeterince itme basıncı üretemiyorsa dışkılama bozukluğu düşünülür.
• Balon çıkarma süresi uzunsa dışkı çıkarma güçlüğü desteklenir. Sürenin normal olması da dışkılama bozukluğunu her zaman dışlamaz.
• Rektal duyu azalmışsa dışkı geldiğinin hissedilmesi gecikebilir; artmışsa aciliyet ve sık dışkılama isteği olabilir.

Test Tedaviyi Nasıl Yönlendirir?

Dışkılama bozukluğu saptanırsa en önemli tedavi biofeedback’tir. Biofeedback, ekranda kas aktivitenizi izleyerek makat ve pelvik taban kaslarını doğru çalıştırmayı öğrendiğiniz bir egzersiz tedavisidir. Balon çıkarma testinin anormal olması biofeedback tedavisine yanıtı öngörmektedir. Dışkı kaçırmada da zayıflık veya duyu bozukluğunun tipi, biofeedback ve diğer tedavilerin planlanmasına yardımcı olur.

Testin Sınırları Nelerdir?

Anorektal manometri değerli bir testtir; ancak mükemmel değildir. Laboratuvar ortamında, yan yatar pozisyonda, sonda varken dışkılamayı taklit etmek zor olabilir; bu nedenle kabızlığı olmayan sağlıklı kişilerin de bir kısmında “dışkılama bozukluğu” benzeri bir görünüm ortaya çıkabilir. Cihazlar ve ölçüm yöntemleri merkezler arasında farklılık gösterir ve normal değerler cihaza göre değişir. Bu yüzden testin deneyimli bir ekip tarafından yapılması ve sonucun şikâyetlerinizle birlikte yorumlanması önemlidir.

Ne Zaman Başvurmalısınız?

• Uzun süredir devam eden kabızlık, ıkınma veya tam boşalamama hissi
• Gaz veya dışkı kaçırma
• Uzun süren makat ağrısı
• Dışkıda kan, açıklanamayan kilo kaybı veya bağırsak alışkanlığında yeni ve kalıcı değişiklik gibi alarm belirtileri: bu durumlarda manometriden önce kolon ve rektumun değerlendirilmesi gerekir.