Anal Kaşıntı

Anal Kaşıntı Nedir?

Anal kaşıntı (pruritus ani), makat çevresindeki ciltte kaşıma isteği yaratan bir şikâyettir. Nüfusun yaklaşık %1-5'inde görülür, erkeklerde daha sıktır ve en çok 40-60 yaş arasında ortaya çıkar. Birçok hasta utandığı için doktora başvurmaz; bu nedenle gerçekte daha sık olduğu düşünülür.

Anal Kaşıntı Nedenleri Nelerdir?

Kaşıntıya neden olabilecek pek çok etken vardır. Hastaların yaklaşık dörtte üçünde altta yatan bir neden bulunabilir; geri kalanında neden belirlenemez (idiyopatik anal kaşıntı).

En sık nedenlerden biri, makat çevresinin nemli kalması ve ciltte dışkı artıklarının (çoğu zaman fark edilmeyen küçük miktarlarda) bulunmasıdır. Dışkı cildi hem tahriş eder hem de alerjik reaksiyona yol açabilir. Hemoroid, anal fissür, apse ve fistül gibi makat hastalıkları ve makat kasının zayıflığı bu sızıntıya zemin hazırlayabilir. Kaşıntı bazen hemoroid ve fissürün bir belirtisi olarak ortaya çıkar.

Başlangıçta hafif olan yakınmalar, kaşımanın artması ve kaşıntıyı azaltmak amacıyla aşırı temizlik yapılmasıyla kötüleşir. Kaşıma ciltteki koruyucu bariyeri bozar, tahriş artar ve kaşıntı kısır döngüye (kaşıntı-kaşıma-kaşıntı) dönüşür.

Besinler ve alışkanlıklar

Bazı kişilerde kaşıntı, belirli besinlerin, sigaranın veya alkolün ardından ortaya çıkar veya artar. Bu besinler dışkıyı gevşetebilir, makat kasını gevşeterek hafif sızıntıya yol açabilir veya doğrudan cilt tahrişi yapabilir. En sık bildirilenler:

• Kahve, çay ve diğer kafeinli içecekler, alkol
• Domates ve domates ürünleri, ketçap
• Süt ve süt ürünleri (peynir dahil)
• Çikolata
• Narenciye, baharatlı yiyecekler, yer fıstığı ve diğer kuruyemişler, yapay tatlandırıcılar

Çalışmalarda besin değişikliğinden sonra 2 hafta içinde düzelme bildirilmiştir. Bu nedenle, tetikleyici olabilecek besinleri belirlemek için bir yemek günlüğü tutmanız önerilebilir. Tüm besinleri birden bırakmak yerine, şüpheli olanları sırayla çıkarıp etkisini izlemek daha doğrudur.

Yetersiz Anal Bölge Temizliği ile Anal Kaşıntı Arasında İlişki Var mıdır?

Temizlik ve kaşıntı arasında basit bir ilişki yoktur. Dışkı artıklarının ciltte kalması kaşıntıyı artırır; ancak asıl sorun çoğu zaman aşırı temizliktir. Bölgenin sık sık sabunla yıkanması, fazla durulanması ve kuvvetle kurulanması cildi tahriş eder, hassaslaştırır ve koruyucu yağ tabakasının kaybına yol açar. Sabun, parfüm, ıslak mendil, krem ve merhem gibi ürünlerdeki kimyasallar temas dermatitine neden olabilir.

Anal Kaşıntı Nasıl Önlenir?

Dikkatli bir muayene ile kaşıntıya neden olabilecek hastalıklar araştırılır. Muayenede makat çevresi cildi, makat kanalı ve gerekirse kasın durumu değerlendirilir; şüphe varsa kıl kurdu testi, cilt biyopsisi veya kolonoskopi istenebilir. Kronik ve tedaviye yanıt vermeyen kaşıntıda kan tetkikleri de yapılabilir. Altta yatan neden bulunursa tedavisi çoğu zaman şikâyeti belirgin biçimde azaltır. Bunun dışında tetikleyici faktörlere karşı önlemler doktorunuz tarafından size anlatılır.

Anal kaşıntıda tedavi, üç temel noktayı hedefler:

1. Anal bölgenin nemli kalmasından kaçınmak

• Bölgeyi kuru ve temiz tutun; dışkı artığı kalmamasına dikkat edin.
• Nem alması için bölgeye saf pamuktan yapılmış küçük bir kumaş veya gazlı bez (yaklaşık 4×4 cm) konabilir. Pamuklu, bol iç çamaşırı ve gevşek giysiler tercih edin.
• Deodorant, parfüm ve parfümlü ürünlerin anal bölgeye uygulanmasından kaçının. Gündüz nem alması için saf mısır nişastası kullanılabilir; bu konuda doktorunuza danışın.

2. Anal bölgenin daha fazla tahriş olmasını önlemek

• Sabun, duş jeli benzeri ürünleri anal bölgede kullanmayın.
• Anal bölgenizi herhangi bir materyalle, tuvalet kâğıdı da dahil, ovuşturmayın.
• Temizlik için bölgeyi yalnızca ılık suyla durulayın (bide olabilir) ve nazikçe kurulayın. Gerekirse “kuru-ıslak-kuru” yöntemini kullanın: önce kuru kâğıtla hafifçe silin, ardından parfümsüz ve ilaçsız ıslak mendille temizleyin, sonra kuru kâğıtla bastırarak kurulayın. Kurutmak için saç kurutma makinesinin soğuk veya ılık ayarı da kullanılabilir.
• Kaşımamaya çalışın. Dayanılmaz kaşıntınız varsa ve geceleri farkında olmadan kaşıdığınızı düşünüyorsanız yatarken ellerinize eldiven veya çorap giyebilirsiniz.

3. Kabızlık ve ishali düzenlemek, doktorunuzun önerdiği ilaçları kullanmak

• Lifli beslenme ve yeterli sıvı alımı (günde yaklaşık 25 gramın üzerinde lif) dışkıyı düzenler. İshal varsa tedavisi gerekir; ishal dışkı sızıntısını artırır.
• Sadece doktorunuz tarafından önerilen ilaçları kullanın. İlaçları makat çevresi cilde ince bir tabaka halinde sürün, ovuşturmayın. Önerilen süreden uzun kullanmayın: özellikle steroid içeren kremlerin uzun süreli kullanımı cildi inceltebilir ve kaşıntıyı artırabilir.
• Çalıştığını düşündüğünüz her kremi birden kullanmayın; ilaçlar sırayla ve yeterli süre denenerek eklenir.

Kaşıntı Geçmezse Hangi Tedaviler Uygulanır?

Önlemlere rağmen şikâyet sürüyorsa tedavi basamaklı olarak genişletilir:

• Gece koruyucu bariyer merhemleri (çinko oksit içerenler gibi).
• Kısa süreli, düşük etkili steroid kremler. Süre doktorunuz tarafından belirlenir ve genellikle 8 haftayı geçmez.
• Enfeksiyon saptanırsa (mantar, kıl kurdu vb.) buna yönelik tedavi.
• Gece kaşıntısı için sedatif etkili antihistaminikler.
• Seçilmiş hastalarda lokal anestezik veya kapsaisin içeren kremler gibi diğer yöntemler.
• Dirençli ve ağır olgularda, deri altına metilen mavisi enjeksiyonu son çare olarak düşünülebilir. Kalıcı olmayabilir ve nadiren ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

Tedavi Ne Kadar Sürer?

Anal kaşıntının tedavisi uzun ve sabır gerektiren bir süreçtir. Önerilere uyan birçok hastada ilk haftalarda belirgin rahatlama başlar; ancak şikâyetlerin tamamen gerilemesi haftalar sürebilir ve bazı hastalarda hafif şikâyetler devam edebilir. Altta yatan neden her zaman bulunamayabilir. Bu nedenle tedaviye başlarken ne beklediğinizi doktorunuzla konuşmanız önemlidir. Yaklaşık 6 hafta sonunda rahatlama olmazsa doktorunuzla yeniden görüşmeniz gerekir.

Ne Zaman Başvurmalıyım?

Kaşıntınız birkaç hafta içinde düzelmiyorsa, makatta yara, kabarıklık, kanama veya akıntı varsa, kilo kaybı veya dışkılama alışkanlığında değişiklik eşlik ediyorsa ya da kaşıntı tüm vücuda yayılıyorsa muayene için randevu alın.