Kıl Dönmesi (Pilonidal Hastalık)

Kıl Dönmesi Nedir ve Neler Kıl Dönmesine Neden Olur?

Kıl dönmesi (pilonidal hastalık), kuyruk sokumunda, kalçalar arasındaki oluk bölgesinde görülen selim ancak kronikleşebilen bir cilt hastalığıdır. Bölgedeki kılların cilde batması, deride tahriş ve enfeksiyona neden olur. Orta hatta küçük çukurlar (gözenekler, “pit”) ve bunlara bağlı deri altı boşluklar veya tüneller gelişebilir.

Hastalık en sık 20-40 yaş arasında görülür ve erkeklerde daha yaygındır. Ailesinde kıl dönmesi olanlarda daha sık görülür. Bölgeye uzun süre baskı uygulayan durumlar (uzun süre oturmak veya araç kullanmak), sigara kullanımı ve kilo fazlalığı hastalık riskini artıran ve değiştirilebilen etkenler arasında sayılır. Kıl dönmesinin tek nedeni kıllar değildir; birden fazla etken birlikte rol oynar.

Kıl Dönmesi Semptomları Nelerdir?

Belirtiler, kuyruk sokumunda ele gelen küçük bir kabartıdan şiddetli ağrılı büyük bir şişliğe kadar değişir. Çoğu zaman kanlı, iltihaplı veya berrak bir akıntı olur. Enfeksiyon eşlik ettiğinde deride kızarıklık, hassasiyet, kötü koku, ateş, halsizlik ve titreme görülebilir.

Hastalığın seyri farklı olabilir:

• Akut apse: Kuyruk sokumunda ani gelişen şişlik, şiddetli ağrı (hasta üzerine oturamaz) ve iltihaplı akıntı. Apse kendiliğinden veya cerrahi olarak boşaldıktan sonra hastalık sessizleşebilir.
• Kronik form (pilonidal sinüs): Cilt altında bir veya daha fazla tünel ve bunların cilde açıldığı delikler oluşur. Bazı tüneller kendiliğinden kapanabilir, kapanmayanlar için cerrahi gerekebilir.
• Tekrarlayan kronik hastalık: Tekrarlayan enfeksiyonlar ve sürekli akıntıyla seyreder. Bu hastalarda kalıcı (cerrahi) tedavi gerekir.

Kıl dönmesi her zaman şikâyet yapmaz. Hiç şikâyeti olmayan hastalarda önleyici ameliyat önerilmez.

Aynı dönemde koltuk altı veya kasık gibi bölgelerde tekrarlayan şişlikler varsa, bunlar farklı bir hastalığın (hidradenitis suppurativa) habercisi olabilir; muayenede bu bölgeler de değerlendirilir. Makat çevresinde fistül şüphesi varsa ayrıca incelenir.

Tanı çoğunlukla muayene ile konur. Kan tetkiki veya görüntüleme genellikle gerekmez.

Kıl Dönmesi Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi, hastalığın evresine ve yaygınlığına göre planlanır. Belirtisi olan (semptomatik) hastalarda kalıcı cerrahi tedavi düşünülür; önce enfeksiyon bulguları kontrol altına alınır.

Apse varlığında

• Tedavi acildir. Apse, kuyruk sokumunun orta hattından biraz yana yapılan bir kesiyle boşaltılır. Gerekirse boşluğun içi temizlenir (kürete edilir); içindeki kıl ve yabancı maddeler çıkarılır.
• İşlem sırasında çoğu zaman yalnızca bölgenin uyuşturulması yeterlidir; hastanede kalış gerekmez.
• Antibiyotik gerekebilir, ancak tek başına tedavi edici değildir.
• Takip sürecinde cerrahınızın önerdiği sürede ayaktan pansumana gelmeniz gerekebilir. Enfeksiyon bulguları tamamen geriledikten sonra semptomatik hastalarda kalıcı tedavi planlanır.

Kronik hastalıkta

Hastalık küçük ve basitse (yalnızca orta hat gözenekleri ve küçük bir boşluk) daha küçük girişimler yeterli olabilir. Hastalık yaygınsa veya tekrarlıyorsa cerrahi tedavi gerekir. Cerrahide amaç, kıl içeren hastalıklı alanın ve ara kanalların çıkarılması ya da temizlenmesidir. Yöntem seçimi hastaya özgüdür.

Açık Yara - Dikişsiz Cerrahi Tedavi

Hastalıklı bölgenin üzerindeki deri ve deri altı doku çıkarılır, yara açık bırakılır. Alttaki dokunun boşluğu içten dışa doğru doldurmasını beklemek gerekir. Yara kapanana kadar düzenli pansuman yapılır. İyileşme genellikle uzun sürer. Ameliyatın kendisi kısa sürer (yaklaşık 30 dakika) ve lokal, spinal veya genel anestezi ile yapılabilir. Ameliyat sonrası bir gün hastanede kalmanız gerekebilir.

Kapalı - Dikişli Cerrahi Tedavi

Dikişli cerrahi, tek bir teknik değil birkaç tekniğin ortak adıdır. Seçim; hastanın vücut yapısına, hastalığın süresine, delik sayısına ve dağılımına, cinsiyete ve cerrahın deneyimine göre yapılır.

Kılavuzlar, eksizyon sonrası yaranın orta hatta doğrudan dikilmesinden kaçınılmasını önerir; bu yöntemde uzun dönemde nüks oranı belirgin şekilde yüksektir. Bunun yerine yaranın orta hattan uzağa kaydırıldığı (yan kaydırmalı) teknikler tercih edilir (örneğin Limberg flebi, Karydakis veya Bascom yöntemleri). Böylece yara, kalçalar arasındaki derin olukta kalmaz ve hem iyileşme hem nüks oranı olumlu etkilenir.

Ameliyat lokal, spinal veya genel anestezi ile yapılabilir. Süresi tekniğe göre değişir. Ameliyat sonrası birkaç gün hastanede kalmanız gerekebilir.

Cerrahi Dışı Tedaviler

• Tıraş ve kıl dökücü uygulamalar: Hastalığın tek nedeni kıllar olmadığı için kıl alma işleminin tedavide yeri sınırlıdır. Ameliyat öncesi kıl almanın sonucu değiştirdiğine dair kanıt yoktur.
• Lazer epilasyon: Kıl dönmesi tedavisinde birincil yöntem olarak önerilecek yeterli veri yoktur. Önleyici etkisi kesin değildir.
• Hijyen: Bölgenin temiz tutulması ve saç kesiminden sonra duş alınarak dökülen kılların uzaklaştırılması önerilir. Oluşmuş bir hastalık üzerindeki etkisi tartışmalıdır.
• Fenol uygulaması: Seçilmiş, basit hastalarda uygulanabilir. Bir kısım hastada birden fazla uygulama gerekir. Akut enfeksiyon ve apse varlığında uygulanmamalıdır. Standart doz ve konsantrasyon yoktur; bazı ülkelerde bu amaçla kullanımdan kaldırılmıştır.
• Diğer minimal girişimler: Endoskopik tedavi, lazer tedavisi ve fibrin yapıştırıcı seçilmiş hastalarda uygulanabilir. Uzun dönem sonuçları sınırlıdır.

Ameliyat Sonrasında Yapılması Gerekenler

• Bölgenin temiz tutulması önemlidir. Gerekirse günlük pansuman yapılır. Dikişsiz (açık) yara tekniğinde pansumana yara kapanana kadar devam edilir.
• Dikişler uygulanan tekniğe göre alınır; ortalama olarak yaklaşık 2 hafta sürer.
• Ameliyat alanı ıslatılmadan vücudun diğer bölümleri yıkanabilir. Dikişler alındıktan sonra tam banyo yapılabilir.
• Cerrahınızın önerdiği süre boyunca istirahat önerilir. Mümkün olduğunca yan veya yüzüstü yatılması, aşırı ve ani hareketlerden kaçınılması uygundur. Yürümenin sakıncası yoktur. Alafranga tuvalet daha rahat olur.
• Ameliyat sonrası düzenli antibiyotik kullanımı gerekmez. Açık yaralarda özel pansuman malzemeleri gerekmez.
• Yarada açılma olursa cerrahınıza başvurun.

Kıl Dönmesinin Tekrar Etmemesi İçin Neler Yapılmalıdır?

Kıl dönmesi ameliyattan sonra da tekrarlayabilir. Nüks riski, hastalığın yaygınlığına, yapılan ameliyatın türüne ve hastanın özelliklerine göre değişir. Yaranın orta hattan dikilmesi nüks riskini belirgin artırır. Ayrıca kilo fazlalığı, sigara kullanımı, çok sayıda gözenek ve daha önce geçirilmiş ameliyat riski artıran etkenlerdir.

• Bölgenin temiz tutulması ve düzenli duş.
• Sigaranın bırakılması ve kilo kontrolü.
• Uzun süre oturmaktan kaçınmak, aralıklarla ayağa kalkmak.
• İç çamaşırının her gün değiştirilmesi.
• Kıl alma, ameliyat sonrası nüksü önlemek için zorunlu değildir. Kıl alma yöntemini tercih ediyorsanız cerrahınızla konuşun.

Nüks halinde tedavi genellikle yeniden cerrahidir; minimal girişimler de seçilmiş hastalarda düşünülebilir.

Ne Zaman Başvurmalıyım?

Kuyruk sokumunda ani şişlik, şiddetli ağrı, ateş veya iltihaplı akıntı varsa beklemeden başvurun. Tekrarlayan akıntı, ağrı veya şişlik yaşıyorsanız muayene için randevu alın.