Rektum Kanseri

Rektum, kalın bağırsağın makata (anüs) bağlanan son bölümüdür. Rektum kanseri sık görülür ve özellikle 50 yaşın altında görülme sıklığı artmaktadır. Tedavisi kalın bağırsağın diğer bölümlerindeki kanserden farklıdır; ameliyatın yanında radyoterapi ve kemoterapi de gerekebilir ve tedavi bir ekip tarafından planlanır. Doğru planlanan tedavi ile pek çok hastada hastalık kontrol altına alınır veya tamamen iyileştirilir.

Kimler Rektum Kanseri Açısından Risk Altındadır?

• Ailede kolon veya rektum kanseri ya da polip öyküsü olması
• Kişinin kendisinde ülseratif kolit veya kalın bağırsakta polip olması
• Kalıtsal kanser sendromları (örneğin Lynch sendromu); şüphe varsa genetik danışmanlık önerilir
• Sigara ve aşırı alkol kullanımı

Rektum Kanseri Nasıl Oluşur?

Rektum kanserlerinin çoğu polip zemininden gelişir. Polip içindeki hücreler zamanla değişip kansere dönüşür; bu süreç genellikle yıllar sürer. Poliplerin kolonoskopi sırasında çıkarılması riski belirgin biçimde azaltır, ancak tamamen ortadan kaldırmaz; düzenli takip gerekir.

Rektum Kanserinde Belirtiler Nelerdir?

• Dışkıda kan görülmesi (rektal kanama)
• Dışkılama alışkanlığında değişiklik, dışkının incelmesi
• Dışkılamadan sonra tam boşalamama hissi veya sürekli dışkılama isteği
• Makatta veya alt karında ağrı, halsizlik, kansızlık, kilo kaybı

Bu belirtiler hemoroid gibi iyi huylu hastalıklarda da görülür, bu yüzden mutlaka muayene ile araştırılmalıdır. Polipler ve erken evre kanserler çoğunlukla hiçbir şikâyete neden olmaz. Bu nedenle tarama amaçlı kolonoskopi, belirti oluşmadan kanseri erken bulmayı sağlar. Tarama genellikle 45-50 yaşında başlar. Birinci derece akrabalarında (anne, baba, kardeş) kolon veya rektum kanseri ya da polip olan kişiler taramaya daha erken, yaklaşık 40 yaşında başlamalıdır.

Rektum Kanserinin Tanısı Nasıl Konur?

Doktorunuz önce parmakla rektum muayenesi ve rektoskopi ile tümörün makattan uzaklığını ve makat kaslarına yakınlığını belirler; bu, ameliyatta kasların korunup korunamayacağını planlamak için önemlidir. Tanı, biyopsi ile kesinleşir. Kalın bağırsakta başka polip veya kanser olabileceğinden tüm kalın bağırsak kolonoskopi ile incelenir.

Evrelemek için rektum MR (tümörün derinliğini, lenf bezlerini ve çevre dokuya yakınlığını gösterir), akciğer-karın-pelvis tomografisi (başka organlara yayılımı araştırır) ve CEA kan testi yapılır. Sonuçlar cerrah, radyolog, patolog ve onkologlardan oluşan bir kurulda değerlendirilir ve tedavi kişiye özel planlanır.

Rektum Kanseri Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi evreye ve tümörün yerine göre değişir.

• Ameliyat öncesi tedavi: Daha ilerlemiş (evre II-III) tümörlerde genellikle ameliyattan önce radyoterapi ve/veya kemoterapi verilir. Amaç tümörü küçültmek ve kanserin pelviste tekrar ortaya çıkma riskini azaltmaktır. Rektumun üst kısmındaki ve bazı erken tümörlerde radyoterapi gerekmeyebilir. Radyoterapi bağırsak, idrar ve cinsel işlevleri etkileyebilir; bunu doktorunuzla önceden konuşun.
• Ameliyat: Çok erken ve küçük tümörlerde kanserli bölge makattan çıkarılabilir; bağırsak kesilmez. Diğer hastalarda rektum, çevresindeki yağ doku ve lenf bezleriyle birlikte çıkarılır (total mezorektal eksizyon). Tümör makattan yeterince uzaksa makat kasları korunur ve bağırsak uçları birbirine bağlanır; bağlantıyı korumak için çoğu zaman geçici bir stoma (karında bağırsak ağzı, torba) açılır ve birkaç ay sonra kapatılır. Tümör makat kaslarını tutuyorsa rektum ve makat birlikte çıkarılır ve kalıcı stoma gerekir. Ameliyat öncesi stoma eğitimi ve yer işaretleme alışmayı kolaylaştırır. Ameliyat açık veya kapalı (laparoskopik, robotik) yöntemle, deneyimli bir ekip tarafından yapılır.
• Ameliyat sonrası: Patoloji sonucuna göre genellikle ek kemoterapi önerilir ve ilk 8 hafta içinde başlanması tercih edilir. Kemoterapinin tamamı ameliyattan önce verildiyse ek kemoterapi gerekmeyebilir.
• Ameliyatsız izlem (“bekle ve izle”): Ameliyat öncesi tedaviden sonra kanser tamamen kaybolmuş görünürse, seçilmiş hastalarda deneyimli merkezlerde ameliyat yerine sıkı takip yapılabilir. İki yıl içinde yaklaşık dörtte birinde tümör yeniden büyür; çoğunda bu durumda ameliyat mümkündür. Herkes için uygun değildir ve karar doktorunuzla birlikte verilir.
• Başka organlara yayılmış hastalık: Seçilmiş hastalarda ameliyat ve kemoterapi birlikte uygulanarak iyileşme hedeflenir; diğer hastalarda tedavi esas olarak kemoterapidir. Plan cerrah, onkolog ve diğer uzmanlarca birlikte yapılır.

Rektum ameliyatından sonra sık ve acil dışkılama, tutmada zorluk gibi yakınmalar olabilir; çoğu zamanla düzelir ve tedavi edilebilir. İdrar ve cinsel işlevlerde de değişiklikler görülebilir. Sizin için riskleri doktorunuz anlatacaktır.

Rektum Kanseri Önlenebilir mi?

Büyük ölçüde EVET! En önemli adım düzenli taramadır. Tarama testinde anormal sonuç çıkarsa kolonoskopi yapılmalı, polipler aynı işlemde çıkarılmalıdır. Sigara ve aşırı alkolden kaçınmak da riski azaltır. Dışkılama alışkanlığında değişiklik, sürekli kabızlık, sık ishal veya dışkıda kan fark ederseniz beklemeden doktorunuza başvurun.

Hemoroid Rektum Kanserine Neden Olur mu?

HAYIR! Ancak hemoroid, rektum kanserine benzer yakınmalara (dışkıda kan, makatta rahatsızlık) yol açar. Bu şikâyetleri hemoroide bağlayıp beklemeyin; kolon ve rektum hastalıklarında uzman bir cerraha başvurun.