Dışkılama Kaslarının Uyumsuz Çalışması

Dışkılama Kaslarının Uyumsuz Çalışması Nedir?

Dışkılama, birbiriyle uyumlu çalışan birçok kasın işidir. Dışkılamak istediğinizde karın kasları ve rektum (kalın bağırsağın son bölümü) dışkıyı aşağı iter; aynı anda anüsü çevreleyen kaslar ve leğen tabanı kasları gevşeyerek çıkışı açar. Dışkılama kaslarının uyumsuz çalışmasında (tıbbi adı disinerjik defekasyon; eskiden “pelvik taban disfonksiyonu” veya “anismus” da denirdi) bu uyum bozulur: anüs ve leğen tabanı kasları yeterince gevşemez, hatta itme sırasında tam tersine kasılır ve/veya rektumun itme gücü yetersiz kalır. Bu durumda çıkış açılmaz ve dışkılama zorlaşır.

Bu durum doğuştan bir kas hastalığı değil, sonradan öğrenilmiş bir alışkanlık bozukluğudur; kişi normal dışkılamayı adeta “unutmuştur”. Örneğin çocuklukta dışkıyı tutma alışkanlığı, sert ve ağrılı dışkılama döngüsüyle yetişkinliğe taşınabilir. İyi haber, doğru dışkılamanın yeniden öğrenilebilmesidir. Kadınlarda erkeklere göre daha sık tanı konur.

Belirtileri Nelerdir?

• Dışkılarken aşırı ıkınma
• Dışkılamanın tam olmadığı hissi
• Dışkıyı çıkarmak için parmakla yardım (vajene, perineye veya anüse bastırma) gerekmesi
• Anüste tıkanıklık hissi, tuvalette uzun süre kalma
• Sert dışkı; haftada 3’ten az dışkılama

Tanı için bu belirtilerden en az birinin dışkılamaların yaklaşık dörtte birinde (%25) bulunması aranır. Bu belirtiler bazen sık dışkılama veya sulu dışkıyla da görülebilir. Aynı yakınmalar başka hastalıklardan da kaynaklanabileceği için belirtiler tek başına tanı koydurmaz.

Tanı Nasıl Konur?

Önce yakınmalarınız ve ilaç kullanımınız gibi bilgiler sorgulanır, ardından parmakla rektal muayene yapılır; bu muayene tanıda çok önemlidir. Sonrasında dışkılama sırasındaki kas çalışmasını ölçen testlerden en az birinin anormal olması gerekir:

• Anorektal manometri: Anüs ve rektumdaki basınçlar, ıkınırken ölçülür. İtme basıncı ile anüsün gevşemesi arasındaki ilişki değerlendirilir.
• Balon çıkarma testi: Rektuma yerleştirilen suyla dolu küçük bir balonu, tuvalette oturur gibi bir ortamda çıkarmanız istenir. Balonun yaklaşık 1 dakika içinde çıkarılması beklenir.
• Defekografi: Dışkılama sırasında röntgen veya MR ile çekilen görüntülerdir. Rektumun boşalmasını ve kasların hareketini gösterir; ayrıca rektosel veya rektal prolapsus gibi yapısal sorunları ortaya koyar. Genellikle diğer testler net sonuç vermediğinde veya tedaviye yanıt alınamadığında gerekir.

Bazı sağlıklı kişilerde de testlerde benzer bulgular görülebilir. Bu nedenle sonuçlar her zaman yakınmalarla birlikte, kıyaslama değerleri göz önüne alınarak yorumlanır. Yavaş kolon geçişi de eşlik edebilir.

Nasıl Tedavi Edilir?

Tedaviye açıklama, eğitim ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle başlanır. Ana tedavi biyofeedback’tir (geri bildirimli kas eğitimi). Biyofeedback’te, anüs ve leğen tabanı kaslarının çalışmasını gösteren bir cihaz (rektuma yerleştirilen sensör veya cilde yapıştırılan elektrotlar) kullanılır. Ekranda kas çalışmanızı görerek ve eğitmenin yönlendirmesiyle doğru zamanda doğru kası gevşetmeyi ve doğru itmeyi öğrenirsiniz. Kısaca, nasıl dışkılayacağınız yeniden öğretilir.

Karşılaştırmalı (randomize) çalışmalarda biyofeedback alan hastaların yaklaşık %70–80’inde düzelme görülmüş; bu oran, laksatif, sahte geri bildirim veya kas gevşetici ilaç gibi tedavi gruplarında belirgin olarak daha düşüktür. En az 5 seans yapılması daha iyi sonuçla ilişkilidir. Ev tipi biyofeedback, hastane tedavisine benzer başarı sağlayabilir. Yalnızca yavaş geçişli kabızlıkta biyofeedback işe yaramaz. Tedaviden yarar görmeyenlerde başka seçenekler değerlendirilir.

Rektosel veya rektal prolapsus gibi yapısal sorunlar eşlik ediyorsa cerrahi tedavi ayrıca değerlendirilir. Ancak ameliyatın uzun dönem yararına dair kanıt sınırlıdır ve önce uygun cerrahi dışı tedavi denenir.