Tıkayıcı Dışkılama Sendromu

Tıkayıcı dışkılama sendromu nedir?

Tıkayıcı dışkılama sendromu, dışkının bağırsakta ilerlemesine rağmen makattan dışarı çıkarılamadığı bir kabızlık türüdür. Hasta tuvalete gider, uzun süre ıkınır, ama "tam boşalamadım" hissiyle kalkar. Sorun çoğu zaman bağırsağın yavaş çalışmasından değil, dışkılama sırasında makatta tıkanıklık hissine yol açan rektum (kalın bağırsağın son bölümü) ve/veya makat kaslarındaki bozukluklardan kaynaklanır.

Bu nedenle lif ve sıvı artırmak ya da müshil kullanmak çoğu hastada yeterli olmaz. Doğru tedavi için önce nedenin bulunması gerekir.

Hangi şikâyetler bu tabloyu düşündürür?

• Dışkılama sırasında uzun süre ve güçlükle ıkınma
• Dışkılamadan sonra tamamen boşalamama hissi
• Makatta tıkanıklık veya "bir şey var" hissi
• Dışkıyı çıkarabilmek için parmakla makata veya vajinaya bası yapma ihtiyacı
• Tuvaletten çıktıktan hemen sonra tekrar dışkılama hissi oluşması
• Dışkı yumuşak olsa bile çıkarmakta zorlanma
• Müshil veya lavmana rağmen yetersiz sonuç

Bu şikâyetlerin hepsinin bulunması gerekmez. Birkaçı bile değerlendirme için yeterlidir.

Neden olur?

İki ana grup vardır, ikisi birlikte de görülebilir:

1. Kasların koordinasyon bozukluğu (fonksiyonel neden). Dışkılama sırasında gevşemesi gereken makat ve pelvik taban kasları gevşemek yerine kasılır. Bu durum "disinerjik defekasyon" olarak adlandırılır. Uzun süre ıkınma alışkanlığı, tuvalet ihtiyacını sık erteleme ve bazı hastalarda doğum veya geçirilmiş pelvik cerrahi öyküsü ile ilişkili olabilir.

2. Yapısal nedenler. Rektumun duvarındaki zayıflık ve sarkmalar dışkının çıkışını engelleyebilir:

• Rektosel (rektumun vajinaya doğru kabarması) (Resim 2)
• İç rektal intussusepsiyon veya rektal prolapsus (rektumun kendi içine ya da dışarı doğru sarkması) (Resim 3)
• Enterosel veya sigmoidosel (ince bağırsak ya da sigmoid kolonun pelvise sarkması) (Resim 4)
• Pelvik taban gevşekliği (perineal inme)

Bu durumlar özellikle doğum yapmış kadınlarda ve ileri yaşta daha sık görülür, ancak erkeklerde ve genç hastalarda da olabilir.

Ne zaman mutlaka doktora başvurmalıyım?

Aşağıdakilerden en az ikisi yaklaşık iki aydan uzun süredir devam ediyorsa bir uzmana başvurun:

• Tuvalette sık sık ıkınmak
• Sert, kuru, topak topak dışkı
• Tuvaletten sonra tam boşalamamış gibi hissetmek
• Makatta tıkanıklık hissi
• Dışkılamak için parmakla veya elle yardım etmek
• Haftada üç kereden az dışkılamak

İlk beş şikâyet, tuvalete gittiğiniz her dört seferin birinden fazlasında oluyorsa dikkate alın.

Aşağıdaki durumlarda ise gecikmeden başvurun:

• Dışkıda kan görülmesi
• Açıklanamayan kilo kaybı veya kansızlık
• Dışkılama alışkanlığında yeni ve kalıcı değişiklik (özellikle 50 yaş üstünde)
• Ailede kolon veya rektum kanseri öyküsü
• Makattan dışarıya doğru sarkma

Bu belirtiler tıkayıcı dışkılama sendromundan değil, daha ciddi bir hastalıktan kaynaklanıyor olabilir ve ayrıca araştırılmalıdır.

Tanı nasıl konur?

Tanı, ayrıntılı bir hikâye ve muayene ile başlar. Muayenede makat ve rektum parmakla değerlendirilir; dışkılama sırasında kasların nasıl çalıştığı, rektosel veya sarkma olup olmadığı kontrol edilir. Gerekli görülürse şu testler istenir:

• Kolonoskopi: Bağırsakta tümör, polip gibi tıkayıcı bir hastalığı dışlamak için (yaş ve belirtilere göre).
• Anorektal manometri: Makat kaslarının basıncını ve dışkılama sırasındaki koordinasyonu ölçer. Ağrısızdır.
• Balon çıkarma testi: Rektuma yerleştirilen küçük bir balonun çıkarılıp çıkarılamadığına bakılır.
• Defekografi (röntgen veya MR ile): Dışkılama anındaki rektum ve pelvik organların hareketini gösterir; rektosel, sarkma gibi yapısal sorunları ortaya koyar.
• Kolon geçiş zamanı: Bağırsağın ayrıca yavaş çalışıp çalışmadığını gösterir.

Her hastaya tüm testler yapılmaz. Hangi testlerin gerekli olduğu şikâyetlerinize göre belirlenir.

Nasıl tedavi edilir?

Tedavi, tanının sonucuna göre planlanır. Çoğu hasta ameliyat gerektirmez.

1. Temel düzenlemeler

• Yeterli lif ve sıvı tüketimi
• Düzenli tuvalet alışkanlığı, ihtiyacı ertelememek
• Tuvalette doğru pozisyon: dizler kalçadan biraz yüksekte olacak şekilde ayaklarınızın altına küçük bir basamak koymak, öne eğilmek
• Uzun süre ve zorlayarak ıkınmamak, tuvalette uzun oturmamak
• Gerekirse doktor kontrolünde uygun bir müshil seçimi

2. Biofeedback tedavisi

Disinerjik defekasyonda tedavinin temelidir. Makat ve pelvik taban kaslarının dışkılama sırasında doğru gevşemesini ve rektum ile koordinasyonunu, cihaz yardımıyla ve eğitimli bir sağlık personeli eşliğinde öğrenirsiniz. İlaçsız, ameliyatsız ve ağrısızdır. Genellikle birkaç seanstan oluşur ve evde egzersizle desteklenir.

3. Cerrahi tedavi

Cerrahi, yalnızca yapısal bir neden saptanan, şikâyetleri yaşam kalitesini belirgin bozan ve diğer tedavilere yanıt vermeyen seçilmiş hastalarda düşünülür. Rektosel, rektal sarkma gibi sorunlar için farklı ameliyat yöntemleri vardır (makattan veya vajinadan yapılan onarımlar, karından laparoskopik/robotik yöntemler). Hangisinin uygun olduğu bulgulara, yaşınıza ve genel durumunuza göre belirlenir.

Tıkayıcı dışkılamada cerrahinin sonuçları, hastaların seçimine çok bağlıdır. Yapısal bir bulgunun varlığı tek başına ameliyat gerekçesi değildir; bu nedenle ameliyat kararı, testlerin ve şikâyetlerin birlikte değerlendirilmesinden sonra, beklentileriniz ve olası sonuçlar ayrıntılı konuşularak verilir.

Sık sorulan sorular

Tıkayıcı dışkılama sendromu kanser demek midir? Hayır. Ancak aynı şikâyetler bağırsaktaki bir tümör veya darlık tarafından da oluşturulabilir. Bu yüzden özellikle kanama, kilo kaybı veya yeni başlayan değişiklik varsa kolonoskopi gibi incelemelerle bu ihtimal dışlanmalıdır.

Müshil kullanırsam düzelir mi? Bu hastaların bir kısmında müshil tek başına yeterli olmaz, çünkü sorun dışkının sertliğinden çok çıkış mekanizmasındadır. Müshil kullanımı doktor kontrolünde olmalıdır.

Ameliyat olmak zorunda mıyım? Çoğu hastada hayır. Biofeedback ve yaşam tarzı düzenlemeleri ilk basamaktır. Cerrahi sadece seçilmiş hastalar için gündeme gelir.

Parmakla yardım etmek zararlı mıdır? Bu davranış hastalığın bir belirtisidir ve sık yapılıyorsa mutlaka doktorunuza söyleyin. Tedavi planını yönlendiren önemli bir ipucudur. Kendi başınıza zorlayıcı manevralar yapmayın.

Bu sorun tamamen geçer mi? Birçok hastada şikâyetler belirgin azalır. Tedaviye yanıt, altta yatan nedene göre değişir; bu nedenle hedef çoğu zaman "yaşam kalitesini iyileştirmek" olarak belirlenir.

Randevu

Şikâyetlerinizi konuşmaktan çekinmeyin; bu sorunlar çok yaygındır ve büyük çoğunluğu uygun tanı ile yönetilebilir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel muayenenin yerini tutmaz.