Kolon Kanseri

Kolon kanseri (kalın bağırsak kanseri) hem erkeklerde hem kadınlarda sık görülen ve sıklığı giderek artan kanserlerdendir. Ancak erken evrede tanı konulduğunda çok etkin bir şekilde tedavi edilebilir.

Kimler Kolon Kanseri Açısından Risk Altındadır?

Kolon kanseri her yaşta ortaya çıkabilir, ancak yaşla birlikte sıklığı belirgin biçimde artar. Son yıllarda 50 yaşın altında da artan sayıda hasta görülmektedir. Riski artıran başlıca durumlar şunlardır:

• Ailede kolon/rektum kanseri veya polip öyküsü olması
• Kişinin kendisinde ülseratif kolit veya kalın bağırsakta polip olması
• Kişide veya ailede başka kanserlerin (özellikle rahim kanseri) olması
• Sigara ve aşırı alkol kullanımı

50 yaşın altında kolon kanseri tanısı alan hastaların bir kısmında kalıtsal bir gen değişikliği bulunabilir. Bu nedenle genç hastalarda genetik danışmanlık ve genetik test önerilir.

Kolon Kanseri Nasıl Oluşur?

Kolon kanserlerinin çoğu polip zemininden gelişir. Polip içindeki hücreler zamanla değişip çoğalarak polibin büyümesine ve kansere dönüşmesine yol açar. Bu dönüşüm genellikle yıllar sürer. Bu nedenle kalın bağırsakta bulunan poliplerin çıkarılması, kanser gelişme riskini belirgin biçimde azaltır. Ancak kanser riskini tamamen ortadan kaldırmaz; düzenli takip gerekir.

Kolon Kanserinde Belirtiler Nelerdir?

En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Dışkıda kan görülmesi
• Bağırsak alışkanlıklarında değişiklik (örneğin kabızlık, ardından ishal)
• Karın ağrısı
• Halsizlik ve kansızlık
• Kilo kaybı

Bu belirtiler kalın bağırsağın pek çok farklı hastalığında da görülebilir, bu yüzden dikkatli sorgulama ve muayene şarttır. Belirti veren kanserlerin, tarama sırasında bulunanlara göre daha ileri evrede olma eğilimi vardır.

Maalesef polipler ve erken evre kanserlerin çoğu hiçbir şikâyete neden olmaz. Bu nedenle tarama amaçlı kolonoskopi, daha belirti oluşmadan, çok küçük bir polipken veya erken evrede kanseri bulmayı sağlar. Tarama genellikle 45-50 yaşında başlar. Birinci derece akrabalarında (anne, baba, kardeş) kolon/rektum kanseri veya polip olan kişiler taramaya daha erken, yaklaşık 40 yaşında başlamalıdır.

Kolon Kanserinin Tanısı Nasıl Konur?

Kanser tanısı kolonoskopi ve alınan doku örneğinin (biyopsi) incelenmesiyle kesinleşir. Kolonoskopide bütün kalın bağırsak incelenir. Çünkü aynı kişide ikinci bir kanser veya başka polipler bulunabilir. Bu polipler aynı işlemde çıkarılabilir.

Dışkıda gizli kan testi ve kan testleri tarama veya takip amaçlı kullanılabilir, ancak tek başına kanser tanısı koydurmaz. Kanser tanısı konulduktan sonra hastalığın yayılımını (evresini) belirlemek için genellikle akciğer, karın ve pelvis bilgisayarlı tomografisi (BT) çekilir. Kan testlerinde CEA adlı bir kanser belirteci ameliyat öncesinde bakılır ve takipte karşılaştırma için kullanılır. Ayrıca MSI veya MMR adı verilen testlerle tümörün genetik özellikleri incelenir; bu sonuçlar tedaviyi ve ailenizdeki risk değerlendirmesini etkileyebilir.

Kolon Kanseri Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavinin temeli ameliyattır. Ameliyatta kanserli bağırsak parçası, çevresindeki lenf bezleriyle birlikte çıkarılır ve bağırsağın iki ucu birbirine bağlanır. Deneyimli bir ekip tarafından yapılması koşuluyla, mümkün olan hastalarda kapalı (laparoskopik veya robotik) yöntem tercih edilir. Kapalı yöntem açık ameliyat kadar etkilidir ve hastanede kalış süresini kısaltır.

Ameliyattan sonra patoloji sonucuna göre kemoterapi gerekip gerekmediğine karar verilir:

• Lenf bezlerine yayılmış kanserlerde (evre III) kemoterapi genellikle önerilir.
• Lenf bezlerine yayılmamış ama bazı olumsuz özellikleri olan kanserlerde (evre II) kemoterapi bazı hastalara yarar sağlayabilir. Karar kişiye göre verilir.
• Kemoterapi gerekiyorsa genellikle ameliyattan sonraki ilk 8 hafta içinde başlanır. Süresi (3 veya 6 ay) kanserin özelliklerine ve ilaçların yan etkilerine göre belirlenir.

Bazı hastalarda ameliyattan önce kemoterapi veya radyoterapi verilebilir; bu özellikle komşu organlara yayılmış büyük tümörlerde gündeme gelir. Başka organlara (örneğin karaciğer veya akciğer) yayılmış hastalıkta tedavi, cerrah, onkolog ve diğer uzmanların birlikte katıldığı bir kurulda kişiye özel planlanır. Bazı özel tümör tiplerinde (MSI-H veya dMMR) ilerlemiş hastalıkta bağışıklık tedavisi (immünoterapi) kullanılabilir.

Erken evrede yakalanan kanserlerde çoğu hasta tamamen iyileşir. Hastalık ilerledikçe bu şans azalır. Çok erken bir kanser bir polip içinde bulunmuşsa (“malign polip”), polipin kolonoskopiyle tamamen çıkarılması bazı hastalarda yeterli olabilir. Bu karar patoloji sonucuna bağlıdır; bazen ek ameliyat gerekir.

Kalıcı kolostomi (kalın bağırsağın karın duvarına çıkarılması ve torba takılması) çoğu hastada gerekmez. Bağırsak tıkanması veya delinmesi gibi acil durumlarda geçici stoma açılması gerekebilir. Kolostomi planlıyorsanız doktorunuz sizinle önceden konuşacaktır.

Kolon Kanseri Önlenebilir mi?

Büyük ölçüde EVET! Kolon kanserini önlemede en önemli adım, düzenli tarama testlerini yaptırmaktır. Tarama testlerinde anormal sonuç çıkarsa inceleme kolonoskopi ile tamamlanmalıdır. Kolonoskopi kalın bağırsağın ayrıntılı incelenmesini sağlar; polipler aynı işlemde çıkarılabilir.

Sigara ve aşırı alkolden kaçınmak da riski azaltır. Beslenmenin etkisi kesin olmamakla birlikte, lifli ve yağı az besinler koruyucu olabilir.

Bağırsak hareketlerinizde ve dışkılama alışkanlıklarınızda meydana gelen değişikliklere dikkat edin. Sürekli kabızlık, sık ishal veya dışkıda kan görülürse beklemeden doktorunuza başvurun.