Divertikül Hastalığı ve Divertikülit

Divertikül ve Divertikülit Nedir?

Divertikül, kalın bağırsak duvarındaki zayıf noktalardan dışarı doğru çıkan küçük keseciklerdir. En sık kalın bağırsağın sol alt kısmında (sigmoid kolon) görülür. Bu duruma divertikülozis denir ve yaşla birlikte artar: 50–59 yaş arasındaki erişkinlerin yaklaşık üçte birinde, 80 yaş üstünde %70’ten fazlasında bulunur. Çoğu kişide hiçbir belirti yapmaz. Yaklaşık dörtte birinde yaşam boyu belirti gelişir.

Divertikülit, bu keseciklerin iltihaplanmasıdır.

Kimlerde Daha Sık Görülür?

• İleri yaş ve erkek cinsiyet (80 yaşa kadar)
• Sigara, fazla kilo, hareketsiz yaşam, aşırı alkol
• Ailede divertikülit öyküsü (kalıtsal yatkınlık rol oynar)
• Kırmızı et ağırlıklı ve lif oranı düşük beslenme

Belirtileri Nelerdir?

• Karnın sol alt kısmında ağrı, ateş
• Bulantı, kabızlık veya ishal, şişkinlik
• Ağır durumlarda karında sertleşme ve dokunmakla şiddetli ağrı (karın zarı iltihabı)
• İdrarda gaz veya dışkı gelmesi, idrar yolu enfeksiyonu bulguları (kalın bağırsak ile mesane arasında fistül olabilir)
• Vajinadan dışkı gelmesi (kalın bağırsak ile vajina arasında fistül olabilir)

Tanı

Muayene, kan tahlilleri (CRP, lökosit) ve karın-pelvis bilgisayarlı tomografi (BT) ile tanı konur. BT hem tanıyı hem de hastalığın basit mi, komplike mi olduğunu belirler. Gebelik veya kontrast alerjisi gibi durumlarda ultrason veya MR kullanılabilir. İrritabl bağırsak sendromu, kalın bağırsak kanseri, apandisit, inflamatuar bağırsak hastalıkları ve jinekolojik hastalıklar benzer şikâyet yapabilir.

Tedavi

Basit (komplike olmayan) divertikülit: İltihabın yalnızca bağırsak çevresinde olduğu ve apse, delinme gibi sorunların bulunmadığı durumdur. Günümüzde bu hastalığın yalnızca enfeksiyon değil, bir iltihap durumu olabileceği düşünülmektedir. Çalışmalar, seçilmiş hastalarda antibiyotik kullanmadan sıvı, dinlenme ve ağrı kontrolüyle izlemenin güvenli olduğunu göstermiştir. Antibiyotik gerekip gerekmediğine doktorunuz karar verir. Hastaneye yatış çoğu hastada gerekmez.

Apse: Divertikülitli hastaların %15–40’ında apse gelişebilir. Büyük apselerde (yaklaşık 3 cm’den büyük) antibiyotik tek başına yetmeyebilir ve radyolog tarafından cilt yoluyla iğne ile boşaltılır (perkütan drenaj).

Ameliyat: Divertikülitli hastaların yaklaşık %15’inde ameliyat gerekir. Acil ameliyat; yaygın karın zarı iltihabında (peritonit) yapılır. Planlı ameliyat; darlık, tıkanma ve fistül gibi sorunlar olduğunda önerilir. Apse geçirenlerde de yineleme ve komplikasyon riski nedeniyle planlı ameliyat düşünülür.

Eskiden “iki atak sonrası ameliyat” önerilirdi. Artık ameliyat kararı atak sayısına veya yaşa göre değil, hastanın durumuna göre verilir. Basit divertikülit geçirenlerin çoğunda ağır komplikasyon ilk atakta ortaya çıkar. Atak tekrarlayanlarda yaşam kalitesi, hastaneye yatış sayısı, iş kaybı ve hastanın kendi tercihi dikkate alınır; karar cerrah ile birlikte verilir.

Acil ameliyatta her zaman kalıcı veya geçici stoma gerekmez. Durumu stabil hastalarda bağırsak uçları birleştirilebilir (primer anastomoz), gerekirse koruyucu geçici ileostomi ile birlikte. Durumu kritik hastalarda stoma gerekebilir.

Tekrarlar mı?

Divertikülit hastaların yaklaşık üçte birinde tekrarlar. Bir çalışmada ortalama 13 yıl izlenen hastaların yarıdan fazlasında yineleme görülmüş, yaklaşık beşte birinde ameliyat gerekmiştir. Planlı ameliyat sonrasında da yineleme olabilir; bir çalışmada 1 yılda %6, 5 yılda %15 bulunmuştur.

Atak Sonrası Kolonoskopi

Divertikülit sonrası, kanser gibi başka hastalıkları dışlamak için genellikle kolonoskopi önerilir.

Ne Yapabilirsiniz?

• Lifli beslenin: sebze, meyve, baklagil. Kırmızı eti sınırlayın (haftada 4 porsiyonun altında).
• Fındık, çekirdek ve patlamış mısır yemekten kaçınmanıza gerek yoktur. Büyük bir çalışmada bu besinler divertikülit riskiyle ters ilişkili bulunmuştur.
• Sigarayı bırakın, kilonuzu kontrol edin, düzenli hareket edin, alkolü sınırlayın.
• Mesalamin ve probiyotiklerin yararı kanıtlanmamıştır; rutin kullanımı önerilmez.

Ne Zaman Başvurmalıyım?

• Karın ağrısı ile birlikte ateş veya kusma
• Giderek artan veya yayılan karın ağrısı, karında sertleşme
• İdrarda gaz veya dışkı, vajinadan dışkı gelmesi
• Gaz-dışkı çıkaramama, şişkinlik, rektal kanama