Ülseratif Kolit ve Cerrahi Tedavi

Ülseratif Kolit Nedir?

Ülseratif kolit (UK), kalın bağırsakta kronik iltihaba yol açan bir inflamatuar bağırsak hastalığıdır. Tedavide ilk seçenek ilaçtır (kortizon, bağışıklık baskılayıcılar, biyolojik ve diğer ileri tedaviler). Hastaların yaklaşık %30’unda ameliyat gerekir; bunların yalnızca %10’u acil ameliyattır.

Ameliyat Ne Zaman Gerekir?

Acil durumlarda: Hastaneye yatış gerektiren ağır akut kolitte (hastaların yaklaşık dörtte birinde görülür) ilaca yanıt alınamazsa, bağırsağın aşırı genişlemesi (toksik kolit), delinme veya ağır kanama olursa ameliyat gerekir. Bu hastaların yaklaşık %27’sinde ameliyat gerekir. Ağır akut kolitte cerrah ile erken görüşme önemlidir.

Planlı ameliyat: İlaca yanıt vermeyen hastalık, ilaçların veya hastalığın yol açtığı sorunlar, bağırsak dışı belirtiler, kanser öncesi değişiklikler (displazi) veya kanser varsa planlı ameliyat önerilir. Karar hasta, cerrah ve gastroenterolog tarafından birlikte verilir. Erken cerrah görüşmesi, hazırlık için zaman sağlar.

Kanser Riski ve Düzenli Kolonoskopi

Ülseratif kolitte kalın bağırsak kanseri riski artmıştır. Risk hastalığın 8. yılından sonra belirgin yükselir ve 30. yılda yaklaşık %18’e ulaşır. Hastalığın ağır olması, ailede kalın bağırsak kanseri ve primer sklerozan kolanjit bu riski artırır.

• Tanıdan 8 yıl sonra başlayarak 1–2 yılda bir yüksek çözünürlüklü kolonoskopi veya kromoendoskopi yapılır.
• Şüpheli alanlardan biyopsi alınır.
• Görülen ve tamamen çıkarılabilen lezyonlar kolonoskopiyle alınır. Çıkarılamayan veya birden çok alanda yaygın displazi varsa kolon ameliyatı önerilir.

Hangi Ameliyatlar Yapılır?

• Poş ameliyatı (restoratif proktokolektomi, IPAA): Standart ameliyattır. Kalın bağırsak ve rektum çıkarılır, ince bağırsağın son kısmından “J” şeklinde bir rezervuar (poş) yapılır ve makata bağlanır. Böylece hasta makattan tuvalete gidebilir. Mümkünse laparoskopik (kapalı) yapılır.
• Uç ileostomi ile total kolektomi: Acil durumlarda ve hasta zayıf veya yüksek doz kortizon kullanıyorsa ilk aşamada kalın bağırsak çıkarılır, ince bağırsak karın duvarına ağızlaştırılır (stoma). Poş ameliyatı sonra planlanabilir.
• Kalıcı ileostomi: Bazı hastalar poş yerine kalıcı stomayı tercih eder.
• İleorektal anastomoz: Rektum bırakılıp ince bağırsak ona bağlanır. Rektumda iltihap sürebilir, uzun dönemde başarısızlık görülebilir ve rektumda kanser riski devam eder; seçilmiş hastalarda düşünülür.
• Kontinan ileostomi (Koch poşu): Çok seçilmiş hastalarda ve deneyimli merkezlerde yapılır. Büyük komplikasyonlar sık görülür.

Ameliyat Kaç Aşamada Yapılır?

Poş ameliyatı bir, iki veya üç aşamada yapılabilir. Çoğu hastada poşu korumak için geçici ileostomi (karında geçici bir ağız) açılır ve yaklaşık 2–3 ay sonra kapatılır. Üç aşamalı yaklaşım şu hastalarda tercih edilir: acil ameliyat olanlar, yüksek doz kortizon alanlar, beslenme bozukluğu veya obezitesi olanlar, kanseri olanlar, yakın zamanda gebelik planlayanlar ve tanıda belirsizlik olanlar.

Ameliyata Hazırlık

• Beslenme eksikliği (kilo kaybı, iştahsızlık, düşük albümin) varsa diyetisyen desteği ve beslenme takviyesi alınır.
• Kortizon kullanılıyorsa, yara iyileşmesi için doz mümkün olan en düşük düzeye indirilir.
• Stoma bakım hemşiresi ile görüşülür; stoma yeri ameliyat öncesi işaretlenir.
• Egzersiz ve beslenme programı iyileşmeyi destekleyebilir.
• Biyolojik ilaçlar ameliyat yaklaşımını genellikle değiştirmez; ilaçlarınızı kendi kararınızla bırakmayın.

Gebelik ve Doğurganlık

Yakın zamanda gebelik planlayan hastalarda poş ameliyatı ertelenip önce kolektomi yapılabilir, çünkü pelvik ameliyat yapışıklıklara ve doğurganlıkta azalmaya yol açabilir. Laparoskopik poş ameliyatında bu risk açık ameliyata göre daha düşüktür.

Makat Çevresi Sorunları

Makat çevresinde fistül veya kasların zayıflığı gibi sorunlar varsa poş ameliyatı uygun olmayabilir. Bu durumda başka ameliyat seçenekleri değerlendirilir. Makat çevresinde fistül, apse gibi bulgular varsa cerrahınıza bildirin; hastalığın tanısı yeniden değerlendirilebilir.

Ne Zaman Başvurmalıyım?

• Günde 6 veya daha fazla kanlı dışkılama, ateş, hızlı kalp atışı, ağır halsizlik
• Şiddetli karın ağrısı ve şişkinlik
• Tedaviye rağmen şikâyetlerin sürmesi veya sık alevlenme
• Tanıdan 8 yıl geçtiyse kolonoskopi randevusu